SAINS KOMPUTER • Tingkatan 5 • Bab 1: Pengkomputeran
1.1 Komputer dan Impak
Teknologi digital dalam pengkomputeran berkembang pantas seiring kemajuan sistem komunikasi rangkaian. Perkembangan ini mewujudkan dunia tanpa sempadan (borderless world) yang mengubah cara manusia belajar, bersosial, berpolitik, bekerja dan menjalankan perniagaan. Namun begitu, ledakan teknologi turut membuka ruang kepada penyalahgunaan dan ancaman jenayah siber. Oleh itu, pemahaman tentang kesan inovasi, pematuhan etika, langkah keselamatan data seperti penyulitan, penguatkuasaan undang-undang siber serta penerokaan peluang kerjaya masa hadapan amat penting bagi setiap pengguna teknologi abad ke-21.
Objektif Pembelajaran
- Menganalisis kesan inovasi dalam pengkomputeran merangkumi aspek positif dan negatif.
- Mengenal pasti panduan dan aktiviti tidak beretika dalam pengkomputeran.
- Menjelaskan keperluan keselamatan data dalam rangkaian komputer serta langkah keselamatan (penyulitan e-mel, pengesahan dua faktor, dan kata laluan).
- Melaksanakan penyulitan (encryption) dan nyahsulit (decryption) data menggunakan kaedah Caesar Cipher.
- Membincangkan implikasi sosial berkaitan aktiviti penggodaman dan cetak rompak perisian terhadap individu, industri dan negara.
- Mengkaji undang-undang siber dan perbandingannya antara negara.
- Mengkaji empat bidang utama kerjaya dalam bidang pengkomputeran dan elemen mutakhir yang mempengaruhi kemunculan kerjaya baharu.
Kesan Positif Inovasi Pengkomputeran
LAN dan WAN berkembang sehingga terciptanya Internet. Perkembangan IoT disokong oleh pertambahan ruang alamat melalui IPv6 menggantikan IPv4.
IBM memperkenalkan cakera keras pertama pada tahun 1956 dengan kapasiti 5 MB. Teknologi storan berkembang kepada cakera liut, cakera optik, pemacu pena, sehingga storan awan yang boleh dicapai pada bila-bila masa melalui capaian Internet.
Sistem pengoperasian mengawal operasi keseluruhan sistem komputer. Wujudnya OS untuk pelayan serta peranti mudah alih seperti Android, iOS dan BlackBerry yang menjadikan telefon pintar berfungsi seperti komputer.
Gabungan inovasi rangkaian, storan dan OS merangsang perkhidmatan e-perbankan, e-dagang, e-pembelajaran, e-kerajaan, hiburan elektronik dan jaringan telekomunikasi global.
Kesan Negatif: Jenayah Siber
Jenayah siber sukar dibuktikan pihak yang terlibat, cara, tujuan dan lokasinya kerana boleh dilakukan dari jarak jauh tanpa kehadiran fizikal.
Dari perspektif pengguna persendirian dan institusi, jenayah siber merangkumi penipuan, pembulian siber, penipuan e-mel, kecurian maklumat (phishing), perjudian dalam talian, pornografi, skim cepat kaya, cetak rompak perisian, pemintasan data, penyebaran perisian hasad, serangan DDoS, laman web palsu dan penggodaman.
Dari perspektif keselamatan negara, jenayah siber merangkumi serangan pengganas siber terhadap infrastruktur kritikal negara seperti sistem kerajaan, kawalan trafik udara, jana kuasa elektrik, rangkaian telekomunikasi, pertahanan dan industri, serta hacktivism.
10 Panduan Etika Pengkomputeran CEI
Standard panduan tingkah laku pengguna komputer yang dicadangkan oleh Institut Etika Komputer:
- 1Dilarang menggunakan komputer dengan niat untuk membahayakan orang lain.
- 2Dilarang mengganggu urusan privasi atau tugasan komputer orang lain.
- 3Dilarang menceroboh ke dalam fail komputer pengguna lain.
- 4Dilarang menggunakan komputer untuk mencuri, contohnya mencuri data peribadi untuk sumber kewangan.
- 5Dilarang menggunakan komputer untuk bertindak sebagai saksi palsu, contohnya menyebarkan berita palsu.
- 6Dilarang menggunakan atau menyalin perisian orang lain tanpa kebenaran, iaitu salinan haram hak cipta.
- 7Tidak menggunakan sumber komputer pengguna lain tanpa kebenaran.
- 8Dilarang menggunakan harta intelek orang lain sebagai hak milik sendiri.
- 9Mempertimbangkan kesan sosial daripada program dan sistem yang dibangunkan.
- 10Disaran menggunakan komputer dengan menunjukkan pertimbangan dan menghormati pengguna lain.
Tujuh Komponen Penting Etika Pengkomputeran
Kejujuran — bertindak benar dan telus dalam penggunaan teknologi.
Hormat — menghormati privasi dan hak pengguna lain.
Keyakinan — membina kepercayaan dalam penggunaan sistem.
Profesional — menjalankan tugas dengan standard profesional.
Tanggungjawab — bertanggungjawab terhadap tindakan sendiri.
Komunikasi — berkomunikasi dengan jelas dan berhemah.
Patuh kepada undang-undang — mematuhi peraturan dan undang-undang yang berkuat kuasa.
Keselamatan Data dalam Rangkaian Komputer
Keselamatan data penting bagi menghalang pintasan pihak ketiga dan kecurian maklumat peribadi semasa transaksi atas talian.
1. Penyulitan E-mel
Menukarkan kandungan e-mel kepada kod rahsia untuk melindungi maklumat sensitif. Contoh perkhidmatan: SafeGmail, RMail, infoencrypt, Hushmail, iSafeguard, safe-mail.net.
2. Dua Pengesahan
Lapisan keselamatan tambahan di samping kata laluan. Pengguna memerlukan nombor kunci keselamatan atau kod pengesahan tambahan untuk mengakses akaun.
3. Kata Laluan
Lapisan perlindungan asas. Kata laluan yang baik dibina daripada gabungan huruf, simbol dan nombor, mengandungi 8 hingga 12 aksara, serta mengelakkan maklumat peribadi seperti nama, tarikh lahir dan nombor kad pengenalan.
Penggunaan kaedah biometrik juga bertindak sebagai salah satu lapisan pengesahan yang kukuh.
Kriptografi dan Caesar Cipher
Kriptografi ialah bidang kajian keselamatan data untuk memelihara privasi (confidentiality), menjamin ketulenan (authentication), memastikan integriti (integrity), dan mengelakkan penafian (non-repudiation).
Konsep Asas
Teks biasa ialah teks asal yang boleh difahami.
Penyulitan ialah pengekodan teks biasa kepada teks sifer.
Nyahsulit ialah penukaran teks sifer kembali kepada teks biasa.
Jenis Penyulitan
Penyulitan simetri menggunakan satu kunci yang sama bagi penyulitan dan nyahsulit.
Penyulitan tidak simetri menggunakan pasangan dua kunci berbeza bagi proses penyulitan dan nyahsulit.
Caesar Cipher ialah kaedah penyulitan penggantian. Setiap huruf teks biasa digantikan dengan huruf lain berdasarkan anjakan tetap \(n\) dalam abjad A–Z. Formula matematik penyulitan ialah:
\[E_n(x) = (x + n) \bmod 26\]
\(n\) ialah nilai anjakan dan mod 26 merujuk kepada bilangan 26 abjad A–Z. Proses penyulitan mengalihkan huruf ke kanan sebanyak \(n\) langkah, manakala proses nyahsulit mengalihkan huruf ke kiri sebanyak \(n\) langkah.
Implikasi Sosial Penggodaman dan Cetak Rompak Perisian
Cetak rompak ialah perbuatan menyalin semula, menerbitkan atau menggunakan bahan berhak cipta seperti perisian, muzik, video dan buku secara tidak sah untuk keuntungan peribadi. Kesalahan ini tertakluk di bawah Akta Hak Cipta 1987 (pindaan 1997) dan Akta Jenayah Komputer 1997.
- 1Mengancam industri kreatif dan perisian tempatan — merugikan pemilik karya asal dan pengeluar yang sah.
- 2Pengeluaran produk asli berkurang — barangan cetak rompak yang murah dan berkualiti rendah menjejaskan pasaran barangan asli.
- 3Hilangnya keyakinan pelabur — pelabur enggan menanam modal kerana pulangan modal R&D tidak terjamin akibat ketiadaan perlindungan harta intelek dan integriti data.
- 4Wujud pengangguran dalam industri — syarikat perisian dan kreatif menanggung kerugian teruk hingga terpaksa gulung tikar dan memberhentikan pekerja.
- 5Menjejaskan kestabilan ekonomi negara — negara kehilangan sumber pendapatan hasil kutipan cukai.
Undang-undang Siber antara Negara
Peraturan undang-undang bagi mendakwa pesalah jenayah siber merentas sempadan.
Garis Masa Akta Siber di Malaysia
| Tahun | Akta |
|---|
| 1997 | Akta Hak Cipta (Pindaan), Akta Jenayah Komputer, Akta Tandatangan Digital, Akta Teleperubatan |
|---|
| 1998 | Akta Komunikasi dan Multimedia, Akta Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia |
|---|
| 2000 | Akta Cakera Optik |
|---|
| 2006 | Akta Perdagangan Elektronik |
|---|
| 2007 | Akta Aktiviti Kerajaan Elektronik |
|---|
| 2010 | Akta Perlindungan Data Peribadi |
|---|
Perbandingan Undang-undang Siber antara Negara
| Negara | Ciri Utama |
|---|
| Amerika Syarikat | Akta Jenayah Komputer 1986; tiada sekatan media sosial; ada kebebasan bersuara dan kebebasan isu pornografi kecuali kanak-kanak; perjudian dalam talian dibenarkan kecuali tertakluk kepada akta perjudian haram 2006. |
|---|
| China | 1997 Cybersecurity Law (PSB); kawalan ketat melalui The Great Firewall of China menyekat media sosial bebas seperti Facebook; tiada kebebasan bersuara mutlak; kelucahan dan perjudian tidak dibenarkan. |
|---|
| Arab Saudi | Anti-Cyber Crime Law 2007; menyekat capaian Internet bebas dan media sosial; tiada kebebasan bersuara mutlak; pornografi dan perjudian dilarang sepenuhnya. |
|---|
| Malaysia | Akta Jenayah Komputer 1997 ditadbir oleh SKMM dan CyberSecurity Malaysia; tiada sekatan terhadap media sosial tetapi tiada kebebasan bersuara mutlak; kelucahan dan perjudian dalam talian dilarang sama sekali. |
|---|
Seksyen 9 Akta Jenayah Komputer 1997 membolehkan pendakwaan ke atas kesalahan di luar Malaysia jika sistem di Malaysia terjejas, namun memerlukan proses ekstradisi dan kerjasama antarabangsa.
Kerjaya dalam Bidang Pengkomputeran
1. Sistem Rangkaian dan Keselamatan Rangkaian
Bertanggungjawab terhadap keselamatan rangkaian, dasar audit, konfigurasi tembok api, penyulitan dan protokol. Kerjaya: Juruanalisis keselamatan maklumat. Kemahiran: Rangkaian dan keselamatan komputer.
2. Sokongan Maklumat dan Perkhidmatan
Mengintegrasikan pengurusan perniagaan dengan analisis data teknikal serta menyelenggara perkakasan dan perisian. Kerjaya: Pentadbir pangkalan data, juruanalisis sistem komputer, juruanalisis data raya, juruanalisis sokongan komputer, pengurus pengkomputeran, pentadbir sistem komputer. Kemahiran: Pengurusan pangkalan data dan perisian aplikasi perniagaan.
3. Pengaturcaraan dan Pembangunan Perisian
Mereka bentuk, mengemas kini dan membina perisian sistem atau aplikasi. Kerjaya: Juruanalisis sistem, jurutera sistem komputer, pembangun perisian, pengatur cara komputer. Kemahiran: Bahasa pengaturcaraan seperti Java, C#, C++, .Net, SharePoint dan Python.
4. Web dan Komunikasi Digital
Membangunkan aplikasi web dan media interaktif atau multimedia. Kerjaya: Pembangun laman web, pembangun perisian multimedia, pakar media digital, pereka grafik dan multimedia. Kemahiran: JavaScript, HTML, AJAX, PHP, Python dan perisian grafik seperti Adobe Photoshop.
Tiga elemen mutakhir pemangkin kerjaya baharu ialah mudah alih (pembangunan aplikasi mudah alih), keselamatan data (pengkomputeran awan dan pemayaan), serta data raya dan kecerdasan perniagaan (menganalisis set data raya mentah kepada maklumat strategik ekonomi).
