Pelajaran 15: Qurban dan Aqiqah
Qurban dan aqiqah ialah dua ibadah sembelihan yang hampir sama cara pelaksanaannya tetapi berbeza sebab, masa dan tujuannya. Nota ini membandingkan kedua-duanya secara bersebelahan supaya perbezaan itu mudah diingat.
Objektif Pembelajaran
- Menyatakan maksud, hukum dan dalil naqli qurban serta aqiqah.
- Menerangkan syarat sah kedua-dua ibadah, termasuk had umur binatang Al-An'am.
- Membezakan tempoh pelaksanaan qurban daripada tempoh pelaksanaan aqiqah.
- Menghuraikan pembahagian daging dan hikmah bagi setiap ibadah.
Dua Ibadah Sembelihan, Dua Sebab Berbeza
Qurban terikat kepada tarikh dalam kalendar Islam, manakala aqiqah terikat kepada kelahiran seorang bayi.
Dalil Naqli Qurban
Tekan atau hover pada potongan ayat untuk melihat maksudnya.
(٢) فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ
Maksud: Tunaikanlah solat kerana Tuhanmu dan berkorbanlah kerana-Nya. Surah Al-Kauthar, ayat 2
Penerangan Ringkas
Maksud Qurban
Menyembelih binatang ternakan (al-An'am) pada 10 Zulhijjah hingga akhir hari Tasyrik bertujuan mendekatkan diri kepada Allah SWT.
Hukum: Sunat muakkad dan wajib jika bernazar.
Maksud Aqiqah
Binatang ternakan (al-An'am) yang disembelih sempena kelahiran bayi.
Hukum: Sunat muakkad dan wajib jika bernazar.
Syarat Sah Qurban dan Aqiqah
| Syarat | Qurban | Aqiqah |
|---|---|---|
| Berniat | Berniat qurban ketika binatang disembelih. | Berniat aqiqah ketika binatang disembelih. |
| Masa pelaksanaan | Selepas solat Hari Raya Aidiladha pada 10 Zulhijjah hingga terbenam matahari pada akhir hari Tasyrik, iaitu 13 Zulhijjah. | Setelah bayi dilahirkan. |
| Binatang cukup umur | Lihat jadual had umur di bawah — sama bagi kedua-dua ibadah. | |
| Bersifat Al-An'am | Bebas daripada penyakit dan kecacatan yang teruk: cacat teruk pada satu matanya, berpenyakit teruk, tempang, atau kurus yang melampau. | |
Had Umur Binatang
| Binatang | Had umur |
|---|---|
| Unta | 5 tahun dan ke atas |
| Lembu atau kerbau | 2 tahun dan ke atas |
| Kambing | 2 tahun dan ke atas |
| Biri-biri | 1 tahun, atau sudah bersalin gigi hadapan setelah berumur 6 bulan |
Dalil Naqli Aqiqah
الغُلاَمُ مُرْتَهَنٌ بِعَقِيقَتِهِ يُذْبَحُ عَنْهُ يَوْمَ السَّابِعِ وَيُسَمَّى وَيُحْلَقُ رَأْسُهُ
Maksud: Setiap anak tergadai dengan aqiqahnya, maka pada hari ketujuh disembelih haiwan, diberi nama dan dicukur rambutnya. Riwayat Tirmizi
Perkara Sunat
Perkara sunat tidak menjejaskan sah ibadah, tetapi melengkapkan pelaksanaannya.
Perkara Sunat Qurban
- Orang yang berqurban disunatkan tidak bercukur dan tidak memotong kukunya pada permulaan bulan Zulhijjah sehingga selesai berqurban.
- Melakukan penyembelihan qurban dengan sendiri dan tidak mewakilkan kepada orang lain jika mampu.
- Melaksanakan segala sunat sembelihan, seperti menghadap arah kiblat dan menggunakan alat sembelihan yang tajam.
- Membaca بِسْمِ اللهِ وَاللهُ أَكْبَرُ (Bismillahi wallahu akbar) dan berselawat ke atas Rasulullah SAW ketika menyembelih.
- Berdoa semasa hendak menyembelih: اَللَّهُمَّ هَذَا مِنْكَ وَإِلَيْكَ، فَتَقَبَّلْ مِنِّي — maksudnya: Ya Allah, binatang ini daripada-Mu dan kembali kepada-Mu, terimalah qurbanku.
Perkara Sunat Aqiqah
- Berdoa ketika hendak menyembelih.
- Menyembelih ketika matahari sedang naik.
- Dilakukan pada hari ketujuh selepas kelahiran.
- Tidak dipatah-patahkan tulang binatang semasa memotong daging, kecuali mengikut sendi-sendinya.
- Mencukur rambut bayi selepas penyembelihan dan memberikan nama yang baik kepada bayi.
- Bersedekah dengan emas atau perak seberat rambut bayi yang telah dicukur.
Tempoh Pelaksanaan
Perhatikan bahawa qurban mempunyai tempoh yang terhad, manakala aqiqah mempunyai tempoh yang panjang.
Pembahagian Daging Qurban
- 1/3 dihadiahkan kepada sahabat handai termasuk orang kaya dan jiran-jiran.
- 1/3 dimakan oleh pihak yang berqurban dan anggota keluarganya.
- 1/3 disedekahkan kepada fakir dan miskin.
Wajib: bagi qurban nazar, semua dagingnya mesti disedekahkan kepada fakir dan miskin.
Haram: orang yang berqurban menjual daging qurban, termasuk kulit, lemak, susu, kaki, kepala dan bulu binatang qurban.
Pembahagian Daging Aqiqah
- Sunat dimasak dengan masakan yang manis dan disedekahkan sesudah masak.
- Masakan itu afdhal disedekahkan kepada orang miskin.
- Masakan itu juga sunat dimakan oleh orang yang beraqiqah.
Cuba Jawab Dulu
Cuba jawab dalam kepala dahulu, kemudian tekan butang untuk menyemak. Bahagian ini tidak dikira markah.
Seorang murid berqurban seekor kambing yang berumur satu tahun. Adakah qurbannya sah?
Mengapakah seseorang yang bernazar untuk berqurban tidak boleh meninggalkan qurbannya?
Sebuah keluarga menyembelih kambing aqiqah pada hari kelahiran bayi mereka. Apakah hukumnya, dan apakah yang mereka terlepas?
Kesalahan Biasa
Menyangka tempoh qurban bermula pada 1 Zulhijjah. Sebenarnya ia bermula selepas solat Hari Raya Aidiladha pada 10 Zulhijjah. Yang bermula pada awal Zulhijjah ialah sunat tidak bercukur dan tidak memotong kuku.
Menyamakan had umur semua binatang. Kambing 2 tahun, tetapi biri-biri 1 tahun — dua binatang yang berbeza, bukan satu.
Membahagikan daging aqiqah kepada tiga bahagian yang sama seperti qurban. Pembahagian 1/3, 1/3, 1/3 itu khusus bagi qurban; daging aqiqah sunat dimasak manis dan disedekahkan.
Menulis hukum qurban sebagai “wajib” secara mutlak. Hukum asalnya sunat muakkad; ia hanya menjadi wajib apabila bernazar.
Salah Faham Konsep
Aqiqah mesti dilakukan tepat pada hari ketujuh, jika terlepas maka tidak boleh lagi.
Tempoh aqiqah ialah setelah sempurna kelahiran sehingga bayi itu baligh. Hari ketujuh ialah waktu sunat muakkad, iaitu yang paling afdhal, bukan satu-satunya waktu yang sah.
Qurban dan aqiqah adalah ibadah yang sama, cuma berbeza nama.
Cara sembelihan dan syarat binatangnya memang sama, tetapi sebab dan masanya berbeza: qurban kerana tibanya 10 Zulhijjah, aqiqah kerana lahirnya seorang bayi.
Orang yang berqurban tidak boleh memakan daging qurbannya sendiri.
Satu pertiga daripada daging qurban memang dimakan oleh pihak yang berqurban dan anggota keluarganya.
Ringkasan
| Perkara | Qurban | Aqiqah |
|---|---|---|
| Sebab | Tibanya 10 Zulhijjah | Kelahiran bayi |
| Hukum | Sunat muakkad; wajib jika bernazar | |
| Dalil | Surah Al-Kauthar, ayat 2 | Hadis riwayat Tirmizi |
| Tempoh | 10 Zulhijjah hingga terbenam matahari 13 Zulhijjah | Setelah lahir hingga baligh; sunat muakkad pada hari ke-7 |
| Daging | 1/3 hadiah, 1/3 dimakan, 1/3 sedekah | Sunat dimasak manis, afdhal disedekahkan kepada orang miskin |
| Binatang | al-An'am: unta, lembu, kerbau, kambing, biri-biri — cukup umur dan bebas kecacatan teruk | |
Hikmah Qurban
- Mengagungkan syiar Islam yang merupakan tanda takwa bagi mendekatkan diri kepada Allah SWT.
- Menghayati semangat pengorbanan agung yang telah dilakukan oleh Nabi Ibrahim AS supaya semangat tersebut menaikkan semangat jihad.
- Mengeratkan persaudaraan antara umat Islam kerana solat sunat Aidiladha menghimpunkan seluruh umat Islam.
- Tanda bersyukur kepada Allah SWT atas segala nikmat supaya rezeki yang diperoleh sentiasa diberkati.
Hikmah Aqiqah
- Menzahirkan kesyukuran kepada Allah SWT atas kurniaan cahaya mata.
- Menghebahkan berita kelahiran supaya tidak timbul prasangka.
- Menyuburkan sifat pemurah dan menjauhi sifat bakhil.
Doa Semasa Hendak Menyembelih Aqiqah
بِسْمِ اللهِ وَاللهُ أَكْبَرُ، اَللَّهُمَّ هَذَا مِنْكَ وَإِلَيْكَ عَقِيقَةٌ
Maksud: Dengan nama Allah, Allah Maha Besar. Ya Allah, binatang ini daripada-Mu dan kembali kepada-Mu, ini aqiqah … (sebut nama anak).
Aktiviti Ringkas
Lengkapkan ketiga-tiga bahagian, kemudian tekan Semak Jawapan. Markah penuh ialah 8.
A. Kuiz Objektif
B. Isi Tempat Kosong
Ibadah qurban dilaksanakan pada 10 Zulhijjah hingga akhir hari __________.
Satu pertiga daripada daging qurban disedekahkan kepada fakir dan __________.
C. Seret dan Lepas: Padankan Istilah dengan Maksudnya
Pada telefon, tekan satu istilah kemudian tekan kotak yang betul.
Kata Kunci
Tekan atau hover pada setiap istilah untuk melihat maksudnya.
