Pelajaran 3: Hukum Tajwid
Tajuk ini membincangkan tiga hukum tajwid utama iaitu Mad Silah, Mad Lazim dan Qalqalah. Murid didedahkan kepada takrif setiap hukum, pecahan bahagian, syarat pertemuan huruf, kadar harakat dan cara bacaan yang tepat bersandarkan contoh ayat-ayat al-Quran. Penguasaan hukum-hukum ini membolehkan ayat suci al-Quran dibaca secara tartil, fasih dan memelihara keaslian sebutan kalam Ilahi.
Objektif Pembelajaran
- Menyatakan maksud, jenis, kadar harakat dan cara bacaan bagi hukum Mad Silah (Mad Silah Qasirah dan Mad Silah Tawilah).
- Menjelaskan maksud, bahagian, kadar harakat dan cara bacaan bagi Mad Lazim Kalimi (Mukhaffaf dan Muthaqqal) serta Mad Lazim Harfi (Mukhaffaf dan Muthaqqal).
- Menerangkan maksud, huruf-huruf, bahagian, dan cara bacaan bagi hukum Qalqalah (Sughra, Kubra dan Akbar).
- Mengenal pasti dan mengaplikasikan hukum Mad Silah, Mad Lazim dan Qalqalah dengan betul dan bertajwid ketika membaca ayat al-Quran.
Peta Pokok Pembahagian Hukum Mad Silah, Mad Lazim dan Qalqalah
Memudahkan murid membezakan kategori, syarat pertemuan huruf dan kadar harakat bagi setiap pecahan hukum tajwid secara pantas.
Penerangan Ringkas
Hukum Mad Silah
Maksud: Mad yang terdapat selepas huruf Ha al-Dhamir (هـ) yang berbaris kasrah (ـِ) atau berbaris dhommah (ـُ).
Pembahagian:
- Mad Silah Qasirah: Ha al-Dhamir terletak di antara dua huruf berbaris bertemu dengan huruf hijaiyah selain huruf hamzah (ء) pada dua kalimah berlainan. Dibaca 2 harakat. Contoh: إِلَىٰ قَوْمِهِۦ غَضْبَـٰنَ
- Mad Silah Tawilah: Ha al-Dhamir terletak di antara dua huruf berbaris bertemu dengan huruf hamzah (ء) pada dua kalimah berlainan. Dibaca 4 atau 5 harakat. Contoh: أَيَحْسَبُ أَن لَّمْ يَرَهُۥٓ أَحَدٌ
Hukum Mad Lazim
Maksud: Huruf mad bertemu dengan huruf bertanda sukun secara wasal atau waqaf. Kadar bacaan umum ialah 6 harakat.
Istilah berkaitan: Fawatih al-Suwar (فَوَاتِحُ السُّوَرِ) dan Idgham.
Pembahagian:
- Mad Lazim Kalimi Mukhaffaf: Huruf mad bertemu huruf bertanda sukun yang tidak bersyaddah dalam satu kalimah dan tidak dibaca secara idgham. Dibaca 6 harakat. Contoh: ءَآلْـَٰٔنَ وَقَدْ عَصَيْتَ
- Mad Lazim Kalimi Muthaqqal: Huruf mad bertemu huruf bertanda sukun yang bersyaddah dalam satu kalimah dan dibaca secara idgham. Dibaca 6 harakat. Contoh: وَلَا ٱلضَّآلِّينَ
- Mad Lazim Harfi Mukhaffaf: Huruf mad pada fawatih al-suwar bertemu huruf bertanda sukun yang tidak dibaca secara idgham. Dibaca 6 harakat. Contoh: صٓ وَٱلْقُرْءَانِ ذِى ٱلذِّكْرِ
- Mad Lazim Harfi Muthaqqal: Huruf mad pada fawatih al-suwar bertemu huruf bertanda sukun yang dibaca secara idgham. Dibaca 6 harakat. Contoh: الٓمٓ
Hukum Qalqalah
Maksud: Bunyi lantunan ketika menyebut huruf qalqalah. Hurufnya lima iaitu ق, ط, ب, ج, د.
Pembahagian:
- Qalqalah Sughra: Huruf qalqalah berbaris sukun pada pertengahan kalimah atau pada hujung kalimah ketika bacaan secara wasal. Bunyi lantunan rendah. Contoh: سَنُقْرِئُكَ فَلَا تَنسَىٰ
- Qalqalah Kubra: Huruf qalqalah berbaris sukun atau sukun mendatang berada pada hujung kalimah ketika bacaan secara waqaf. Bunyi lantunan kuat. Contoh: وَلَمْ يُولَدْ
- Qalqalah Akbar: Huruf qalqalah berbaris syaddah pada hujung kalimah ketika bacaan secara waqaf. Bunyi lantunan lebih kuat. Contoh: وَلَا جِدَالَ فِى ٱلْحَجِّ
Cuba Jawab Dulu
Cuba jawab dalam kepala dahulu, kemudian tekan butang untuk menyemak. Bahagian ini tidak dikira markah.
Apakah perbezaan utama antara Mad Silah Qasirah dan Mad Silah Tawilah dari sudut huruf yang ditemui dan kadar harakatnya?
Nyatakan perbezaan antara Mad Lazim Kalimi Mukhaffaf dengan Mad Lazim Kalimi Muthaqqal berserta contoh kalimahnya.
Bagaimanakah cara bacaan bagi hukum Qalqalah Akbar ketika waqaf? Berikan satu contoh ayat al-Quran.
Kesalahan Biasa
Tertukar kadar harakat Mad Silah: Membaca Mad Silah Tawilah dengan kadar 2 harakat, walhal ia wajib dibaca 4 atau 5 harakat kerana bertemu huruf hamzah.
Keliru antara Qalqalah Kubra dan Qalqalah Akbar: Menyamakan cara bacaan huruf qalqalah yang bersyaddah di hujung kalimah dengan huruf qalqalah yang tidak bersyaddah ketika waqaf. Qalqalah Akbar memerlukan lantunan yang lebih kuat dan ditekan sedikit kerana adanya tanda syaddah.
Tidak membezakan Mukhaffaf dan Muthaqqal dalam Mad Lazim: Menganggap semua Mad Lazim Harfi adalah sama, tanpa melihat sama ada huruf selepasnya diidghamkan atau tidak.
Mengabaikan kadar 6 harakat penuh bagi Mad Lazim: Membaca Mad Lazim kurang daripada 6 harakat kerana menyamakannya dengan mad biasa.
Salah Faham Konsep
Setiap huruf Ha (هـ) di hujung kalimah adalah Mad Silah.
Hukum Mad Silah hanya terpakai pada Ha al-Dhamir yang berbaris kasrah atau dhommah dan terletak di antara dua huruf yang berbaris hidup.
Qalqalah Akbar berlaku pada mana-mana huruf bersyaddah di tengah kalimah.
Qalqalah Akbar hanya berlaku pada huruf qalqalah yang bertanda syaddah di hujung kalimah dan dibaca secara waqaf sahaja.
Bacaan Mad Lazim Kalimi Mukhaffaf terdapat banyak dalam al-Quran.
Mengikut riwayat Hafs 'an 'Asim, Mad Lazim Kalimi Mukhaffaf hanya terdapat pada satu perkataan sahaja iaitu kalimah ءَآلْـَٰٔنَ dalam Surah Yunus.
Ringkasan
- Mad Silah: Terjadi pada Ha al-Dhamir; terbahagi kepada Qasirah (bertemu selain hamzah, 2 harakat) dan Tawilah (bertemu hamzah, 4 atau 5 harakat).
- Mad Lazim: Huruf mad bertemu tanda sukun; kesemuanya dibaca 6 harakat. Kalimi dalam satu kalimah terbahagi kepada Mukhaffaf dan Muthaqqal. Harfi pada fawatih al-suwar terbahagi kepada Mukhaffaf dan Muthaqqal.
- Qalqalah: Lantunan pada huruf ق, ط, ب, ج, د. Sughra sukun asal di pertengahan kalimah atau wasal, lantunan rendah. Kubra sukun di hujung kalimah ketika waqaf tanpa syaddah, lantunan kuat. Akbar sukun di hujung kalimah ketika waqaf yang bersyaddah, lantunan lebih kuat.
Aktiviti Ringkas
Lengkapkan ketiga-tiga bahagian, kemudian tekan Semak Jawapan. Markah penuh ialah 8.
A. Kuiz Objektif
B. Isi Tempat Kosong
Huruf mad yang bertemu dengan huruf bertanda sukun yang bersyaddah dalam satu kalimah dan dibaca secara idgham dinamakan Mad Lazim Kalimi __________.
Kadar bacaan bagi hukum Mad Lazim Harfi Mukhaffaf pada huruf pembukaan surah ialah sebanyak __________ harakat.
C. Seret dan Lepas: Padankan Hukum Tajwid dengan Contoh Ayat
Pada telefon, tekan satu istilah kemudian tekan kotak yang betul.
Kata Kunci
Tekan atau hover pada setiap istilah untuk melihat maksudnya.
