2.2 Perdagangan Antarabangsa
Perdagangan antarabangsa merujuk kepada urusan jual beli barang dan perkhidmatan yang dijalankan antara sebuah negara dengan negara yang lain. Kegiatan ini telah wujud sejak zaman dahulu, seperti zaman Kesultanan Melayu Melaka yang menjadi pusat tumpuan pedagang dari Barat dan Asia. Dalam era globalisasi moden, kemajuan pesat dalam sistem pengangkutan dan perhubungan memudahkan urusan perdagangan merentasi sempadan melalui jalan darat, laut dan udara. Hubungan ini membolehkan pertukaran sumber, pembentukan blok perdagangan serantau, serta pemindahan teknologi dan kemahiran antara negara.
Objektif Pembelajaran
- Menjelaskan konsep perdagangan antarabangsa serta bentuk-bentuk urus niaganya.
- Mengenal pasti sebab-sebab wujudnya perdagangan antarabangsa.
- Menerangkan kepentingan perdagangan antarabangsa kepada ekonomi Malaysia.
- Menghuraikan bentuk dan tujuan sekatan perdagangan antarabangsa.
- Menganalisis kesan tarif, subsidi dan kuota terhadap pasaran menggunakan gambar rajah keluk permintaan dan penawaran.
- Menilai kebaikan dan keburukan sekatan perdagangan antarabangsa serta liberalisasi perdagangan.
- Menjelaskan contoh blok ekonomi dan perjanjian perdagangan serantau serta antarabangsa (EU, AFTA, GATT/WTO).
- Menghuraikan kesan positif dan negatif blok ekonomi serta perjanjian perdagangan terhadap sesebuah negara.
Rajah Analisis Kesan Tarif terhadap Pasaran Domestik
Lihat bagaimana pengenaan cukai import (tarif) menaikkan harga pasaran, meningkatkan penawaran domestik, mengecutkan kuantiti import, dan menjana hasil cukai kerajaan.
Rajah 1: Kesan pelaksanaan tarif terhadap pasaran domestik (diadaptasi daripada Rajah 2.5 buku teks).
Penerangan Ringkas
Konsep dan Bentuk Perdagangan Antarabangsa
Perdagangan antarabangsa ialah urusan jual beli barang dan perkhidmatan antara sebuah negara dengan negara yang lain. Terdapat tiga bentuk perdagangan antarabangsa:
Import ialah aktiviti membeli barang dan perkhidmatan dari negara lain. Ia berlaku apabila barangan tidak dikeluarkan atau tidak mencukupi untuk memenuhi keperluan rakyat tempatan.
Eksport ialah aktiviti menjual barang dan perkhidmatan kepada negara lain. Ia berlaku apabila pengeluaran tempatan melebihi penggunaan atau keperluan domestik.
Entrepot ialah kegiatan membeli barang dari luar negara dan menjualnya semula kepada negara lain selepas memproses sebahagian atau tanpa pemprosesan. Contoh pusat entrepot ialah Singapura dan Hong Kong.
Sebab-sebab Wujud Perdagangan Antarabangsa
Sumber semula jadi: Setiap negara dianugerahkan sumber berbeza. Contohnya Malaysia dengan bijih timah dan minyak sawit, Brunei dengan petroleum, Afrika Selatan dengan emas dan berlian.
Iklim dan jenis tanih: Mempengaruhi jenis tanaman pertanian dan perhutanan. Contohnya tanah laterit dan tanah gambut di Malaysia sesuai untuk kelapa sawit; iklim Mediterranean sesuai untuk epal, anggur dan strawberi.
Tingkat kecekapan pengeluaran (Faedah Berbanding): Faedah yang dinikmati oleh sesebuah negara yang sanggup mengeluarkan sesuatu barang dengan harga relatif atau kos lepas yang lebih rendah berbanding negara lain berasaskan sejumlah faktor pengeluaran dan teknologi yang sama. Contohnya Amerika Syarikat mengkhusus dalam industri kapal terbang.
Budaya masyarakat: Mempengaruhi kemahiran, minat dan kecenderungan pengeluaran. Contohnya rempah-ratus dalam tradisi masyarakat India.
Harga faktor: Ketersediaan buruh yang ramai dan murah menggalakkan industri intensif buruh, contohnya pakaian dan tekstil di India dan China. Kelimpahan barang modal murah membolehkan industri intensif modal, contohnya kapal terbang, kereta dan jentera di Amerika Syarikat dan Jepun.
Cita rasa pengguna: Kepelbagaian kaum dan pilihan masyarakat menyebabkan peniaga mengimport barangan yang tidak dihasilkan secara domestik. Contohnya herba tradisional dari China.
Kepentingan Perdagangan Antarabangsa
Perdagangan antarabangsa membolehkan sesebuah negara memperoleh barang yang tidak dikeluarkan di dalam negara, meluaskan pasaran produk tempatan ke luar negara bagi meningkatkan keuntungan firma, dan menambah pendapatan negara melalui kutipan duti kastam serta cukai keuntungan syarikat.
Ia juga menggalakkan pemindahan dan penggunaan teknologi canggih serta kemahiran moden, membolehkan pengguna menikmati barang dengan harga yang lebih murah akibat skala ekonomi pengeluaran besar-besaran, dan meningkatkan kecekapan pengeluaran melalui persaingan sihat antarabangsa serta aktiviti R&D.
Selain itu, perdagangan antarabangsa menawarkan pilihan pengguna yang pelbagai mengikut cita rasa dan kemampuan, menambah peluang pekerjaan dan mengurangkan kadar pengangguran, menggalakkan mobiliti tenaga buruh antara negara, menggalakkan kemasukan pelaburan langsung asing (FDI), serta mewujudkan hubungan baik dan kerjasama diplomatik dengan rakan dagang dari segi politik, ekonomi, sosial dan budaya.
Sekatan Perdagangan Antarabangsa
Sekatan perdagangan antarabangsa ialah dasar perdagangan luar oleh kerajaan sesebuah negara untuk mengawal eksport dan import negara. Bentuk-bentuk sekatan termasuk:
Tarif: Cukai ke atas barang yang diimport. Terbahagi kepada dua, iaitu tarif spesifik dan tarif ad valorem. Contoh tarif spesifik ialah RM300 atas setiap unit mesin pemotong daging. Contoh tarif ad valorem ialah 10% atas kasut sukan berharga RM250, iaitu RM25 sepasang.
Subsidi: Bantuan kewangan oleh kerajaan kepada pengeluar tempatan untuk mengurangkan kos pengeluaran, menurunkan harga jualan dan meningkatkan daya saing barang tempatan atau eksport.
Kuota: Had maksimum kuantiti fizikal sesuatu barang yang boleh diimport dalam tempoh masa tertentu.
Kawalan pertukaran asing: Tindakan bank pusat mengehadkan penjualan mata wang asing kepada pengimport tempatan bagi mengurangkan import dari negara berkenaan.
Embargo: Perintah larangan atau pemulauan perdagangan secara menyeluruh terhadap negara tertentu atas dasar keselamatan atau strategik. Contohnya Malaysia tidak membenarkan urusan perdagangan dengan Israel.
Sekatan bukan ekonomi: Peraturan undang-undang, syarat kesihatan, keselamatan dan piawaian mutu. Contohnya pensijilan SIRIM untuk barangan elektrik, pemeriksaan sisa racun atau penyakit bagi buah-buahan dan daging.
Tujuan Sekatan
Sekatan perdagangan bertujuan melindungi industri muda tempatan agar mampu berkembang dan mencapai skala ekonomi, menghadapi persaingan dan membangunkan industri penggantian import, serta menjadi sumber hasil kerajaan melalui tarif.
Ia juga bertujuan mewujudkan peluang pekerjaan tempatan, memperbaiki imbangan pembayaran dengan mengurangkan aliran keluar mata wang, menjamin keselamatan negara dan kesihatan rakyat, serta mengatasi masalah lambakan (dumping).
Kesan Tarif, Subsidi dan Kuota terhadap Pasaran
Kesan Tarif: Sebelum perdagangan antarabangsa, keseimbangan berada pada titik \(E_0\) dengan harga \(P_0\) dan kuantiti \(Q_0\). Dengan perdagangan bebas tanpa tarif, keseimbangan berada pada titik \(E_1\), harga turun ke \(P_1\), kuantiti diminta meningkat kepada \(OQ_4\), penawaran tempatan hanya \(OQ_1\), dan jumlah import ialah \(Q_1Q_4\). Selepas tarif \(P_1P_2\) dikenakan, keluk beralih ke \(S_2S_2\), harga naik kepada \(P_2\), kuantiti diminta jatuh kepada \(OQ_3\), penawaran tempatan naik kepada \(OQ_2\), dan import berkurang kepada \(Q_2Q_3\). Hasil cukai kerajaan ialah kawasan berlorek \(BE_2FC\), iaitu segi empat tepat yang tingginya \(P_1P_2\) dan lebarnya \(Q_2Q_3\).
Kesan Subsidi: Subsidi menurunkan kos pengeluaran pengeluar tempatan, maka penawaran tempatan bertambah dan harga pasaran turun berbanding harga perdagangan bebas. Oleh sebab harga lebih rendah, kuantiti diminta dalam negara meningkat. Barang keluaran tempatan kini relatif lebih murah berbanding barang import, maka permintaan terhadap keluaran tempatan meningkat dan pengeluaran tempatan bertambah. Kesannya, jumlah import berkurang dan perbelanjaan negara ke atas import menurun. Pengeluaran tempatan yang meningkat memerlukan lebih banyak tenaga buruh, maka guna tenaga meningkat dan kadar pengangguran menurun. Nota: mengikut pelabelan Rajah 2.6 buku teks, jumlah import mengecil daripada \(Q_1Q_3\) sebelum subsidi kepada \(Q_2Q_0\) selepas subsidi. Pelabelan rajah subsidi itu berbeza daripada pelabelan Rajah 1 di atas, jadi jangan samakan simbol kedua-duanya.
Kesan Kuota: Kuota mengehadkan kuantiti fizikal barang yang boleh diimport, maka penawaran keseluruhan dalam pasaran tempatan berkurang dan harga pasaran meningkat berbanding harga perdagangan bebas. Pada harga yang lebih tinggi itu, kuantiti diminta menurun manakala pengeluaran tempatan meningkat kerana barang keluaran tempatan menjadi relatif lebih murah berbanding barang import. Jumlah import pula dihadkan kepada saiz kuota yang ditetapkan. Berbeza daripada tarif, kuota tidak menjana hasil kutipan cukai secara langsung kepada kerajaan. (Rujuk Rajah 2.7 buku teks.)
Rumusan Kesan Bersama Sekatan: Harga barang import naik atau secara relatifnya lebih mahal berbanding keluaran tempatan. Permintaan barang import berkurang, permintaan dan penawaran barang tempatan meningkat. Peluang pekerjaan dan guna tenaga dalam negara meningkat, kadar pengangguran menurun, dan perbelanjaan import berkurang.
Kebaikan dan Keburukan Sekatan
Kebaikan sekatan: Mengurangkan penawaran import, meningkatkan permintaan tempatan, mengurangkan pengangguran, menambah hasil kerajaan, memperbaiki imbangan pembayaran, dan melindungi industri muda tempatan.
Keburukan sekatan: Salah pengagihan sumber kerana sumber dialihkan ke industri kurang cekap, merugikan pengguna kerana harga tinggi dan kualiti rendah, pengagihan pendapatan tidak adil, mengurangkan eksport akibat tindak balas negara luar, mewujudkan monopoli tempatan, dan menimbulkan ketidakcekapan industri tempatan.
Liberalisasi Perdagangan (Perdagangan Bebas)
Liberalisasi perdagangan bermaksud tiada syarat pegangan atau sekatan dalam hubungan perdagangan antara negara. Ia meliputi pelonggaran ekuiti asing, penurunan tarif, kemasukan buruh dan pelaburan langsung asing (FDI).
Kelebihan: Mengurangkan kos, kecekapan pengeluaran tinggi, pengagihan sumber optimum mengikut faedah berbanding, pasaran luas, kemasukan FDI, dan perkongsian teknologi.
Kekurangan: Industri tempatan yang lemah gagal bersaing, pergantungan tinggi kepada import atau modal asing, Perjanjian Perdagangan Bebas (FTA) kerap memihak negara maju, dan penguasaan pasaran oleh syarikat multinasional.
Blok Ekonomi dan Perjanjian Perdagangan
Blok ekonomi ialah kumpulan beberapa negara serantau yang berhampiran untuk menjaga kepentingan ekonomi bersama, melindungi negara ahli daripada import negara bukan ahli, serta meluaskan perdagangan intra-blok.
Kesatuan Eropah (EU): Dianggotai negara Eropah, pasaran tunggal, memansuhkan duti kastam sesama ahli, kebebasan pengaliran modal dan buruh, penyelarasan dasar fiskal atau kewangan, dan penggunaan mata wang tunggal Euro di zon Eurozone sejak 2004.
Kawasan Perdagangan Bebas ASEAN (AFTA): Ditubuhkan pada 1992 menerusi Deklarasi Singapura melalui Skim Tarif Keutamaan Berkesan Bersama (CEPT) bagi mengurangkan dan memansuhkan halangan tarif dan bukan tarif dalam tempoh 15 tahun.
Perjanjian Am Mengenai Tarif dan Perdagangan (GATT) / Pertubuhan Perdagangan Dunia (WTO): Matlamatnya menghapuskan diskriminasi perdagangan, menurunkan tarif global, dan menggalakkan perdagangan pelbagai hala yang adil.
Kesan Positif Blok Ekonomi dan Perjanjian Perdagangan
Menggalakkan pemindahan teknologi dan kepakaran modal insan, peluasan saiz pasaran barangan dan perkhidmatan, peningkatan mobiliti modal dan tenaga kerja, peningkatan kemasukan Pelaburan Langsung Asing (FDI), pertambahan peluang pekerjaan dan pengurangan kadar pengangguran, peningkatan daya saing negara dan kualiti barangan melalui R&D, perkongsian sumber tenaga dan bahan mentah seperti minyak mentah dari Asia Barat ke Jepun, serta penjagaan dan pemeliharaan alam sekitar serantau seperti isu jerebu dan pencemaran marin dalam ASEAN.
Kesan Negatif Blok Ekonomi dan Perjanjian Perdagangan
Risiko kegawatan ekonomi akibat aliran modal spekulatif keluar masuk secara mendadak, tekanan kos sara hidup kepada golongan miskin akibat penghapusan subsidi secara mendadak, corak penjajahan baharu ekonomi oleh syarikat gergasi multinasional (MNC), masalah lambakan barang import murah dan kurang bermutu, hakisan nilai dan pencemaran budaya tradisi tempatan oleh budaya luar, serta ancaman kepupusan industri muda dan IKS tempatan yang tidak mampu bersaing dengan pengeluar gergasi asing.
Cuba Jawab Dulu
Baca soalan, jawab dalam hati, kemudian tekan "Semak Jawapan".
Apakah perbezaan utama antara aktiviti import dengan aktiviti entrepot?
Bagaimanakah pengenaan subsidi oleh kerajaan dapat meningkatkan daya saing pengeluar tempatan?
Mengapakah tindakan lambakan (dumping) oleh pengeluar asing dianggap merugikan ekonomi negara pengimport?
Kesalahan Biasa
- Menganggap entrepot sama seperti eksport biasa, walhal entrepot melibatkan proses mengimport terlebih dahulu sebelum mengeksportnya semula ke negara ketiga.
- Tertukar antara tarif spesifik dengan tarif ad valorem. Tarif spesifik ialah cukai tetap berdasarkan kuantiti unit barang, manakala tarif ad valorem ialah cukai berasaskan peratusan nilai barang.
- Menyatakan bahawa kuota menyumbang kepada peningkatan hasil kewangan kerajaan. Sebenarnya hanya tarif yang menjana hasil kutipan cukai secara langsung kepada kerajaan, manakala kuota hanya mengehadkan kuantiti fizikal barangan import.
- Menyamakan embargo dengan kuota. Kuota mengehadkan jumlah unit barangan tertentu yang dibenarkan, manakala embargo merupakan perintah larangan import atau pemulauan mutlak secara menyeluruh.
Salah Faham Konsep
Sekatan perdagangan sentiasa melindungi kebajikan pengguna.
Sekatan perdagangan seperti tarif dan kuota lazimnya mengurangkan kebajikan pengguna kerana mereka terpaksa membayar harga barangan yang lebih tinggi dan berdepan dengan pilihan barangan yang lebih terhad di pasaran.
Sesebuah negara harus menghasilkan semua barang sendiri tanpa perlu berdagang untuk menjadi negara maju.
Teori faedah berbanding membuktikan bahawa sesebuah negara lebih menguntungkan jika mengkhusus dalam barangan yang mempunyai kos lepas lebih rendah dan mengimport barangan yang kos lepasnya lebih tinggi dari negara luar.
Ringkasan
- Perdagangan antarabangsa wujud dalam bentuk import, eksport dan entrepot disebabkan perbezaan sumber alam, iklim, budaya, kemahiran, harga faktor dan faedah berbanding.
- Kerajaan menggunakan instrumen sekatan seperti tarif, subsidi, kuota, kawalan mata wang asing, embargo dan sekatan bukan ekonomi untuk melindungi industri muda, mengatasi lambakan serta memperbaiki imbangan pembayaran.
- Walaupun sekatan menjaga industri tempatan dan peluang pekerjaan, ia boleh mengakibatkan salah agihan sumber dan kerugian kebajikan kepada pengguna.
- Integrasi blok ekonomi seperti EU dan ASEAN menggalakkan saiz pasaran yang lebih luas, aliran modal, pelaburan langsung asing (FDI) dan kemasukan teknologi, di samping menuntut negara bersedia menghadapi cabaran persaingan global.
Aktiviti Ringkas
A. Kuiz Objektif
1 Apakah instrumen sekatan perdagangan antarabangsa yang mengenakan cukai tetap ke atas setiap unit fizikal barang yang diimport?
2 Apakah mekanisme utama yang digunakan dalam Kawasan Perdagangan Bebas ASEAN (AFTA) untuk mengurangkan halangan tarif dalam kalangan negara anggotanya?
B. Isi Tempat Kosong
3 Aktiviti membeli barangan dari luar negara untuk diproses semula dan kemudiannya dijual kembali ke negara lain dikenali sebagai perdagangan .
4 Faedah yang dinikmati oleh sesebuah negara yang berupaya mengeluarkan sesuatu barangan pada kos lepas atau harga relatif yang lebih rendah berbanding negara lain dikenali sebagai faedah .
C. Padankan Bentuk Sekatan dengan Huraiannya
Seret bentuk sekatan ke tempat yang betul. Jika menggunakan telefon, tekan pilihan jawapan dahulu, kemudian tekan kotak padanan.
