EKONOMI • Tingkatan 5 • Bab 2: Malaysia dan Ekonomi Global
2.3 Imbangan Pembayaran
Imbangan pembayaran merupakan catatan penting yang merekodkan segala urus niaga kewangan antarabangsa sesebuah negara dengan negara lain sepanjang tempoh satu tahun. Pemahaman terhadap topik ini membolehkan murid menganalisis kedudukan perdagangan luar negara Malaysia, merangkumi eksport, import, struktur akaun semasa, serta implikasi lebihan dan defisit akaun semasa terhadap kestabilan makroekonomi negara.
Objektif Pembelajaran
- Mengenal pasti komposisi dagangan dan arah aliran perdagangan Malaysia.
- Menerangkan maksud imbangan pembayaran.
- Menjelaskan struktur akaun semasa dalam imbangan pembayaran Malaysia.
- Menjelaskan konsep defisit dan lebihan dalam akaun semasa.
- Menganalisis sebab dan implikasi defisit serta lebihan dalam akaun semasa.
Komposisi Dagangan Malaysia
Eksport ialah barang dan perkhidmatan yang dijual kepada negara asing, manakala Import ialah barang dan perkhidmatan yang dibeli daripada negara asing.
Eksport terdiri daripada eksport barang nampak dan eksport barang tak nampak. Import pula terdiri daripada import barang nampak dan import barang tak nampak.
Komposisi Eksport
Eksport barang nampak merangkumi sektor pertanian seperti getah asli, biji koko, lada hitam dan minyak kelapa sawit; sektor perlombongan seperti timah, petroleum mentah, gas asli dan gas asli cecair (LNG); serta sektor pembuatan seperti barangan elektrik dan elektronik, marjerin, kain kapas, pakaian dan perabot.
Eksport barang tak nampak merangkumi perkhidmatan pelancongan, pengangkutan, telekomunikasi, komputer dan maklumat, pembinaan, insurans dan pencen, kewangan, perkilangan, bayaran penggunaan harta intelek, serta perkhidmatan peribadi, budaya dan rekreasi.
Komposisi Import
Import barang nampak dikelaskan kepada tiga kategori:
Barang pengantara diimport dan diproses semula untuk menjadi barang siap.
Barang modal diimport untuk membantu proses pengeluaran serta meningkatkan keupayaan pengeluaran firma.
Barang pengguna diimport untuk kegunaan terus pengguna akhir.
Import barang tak nampak merangkumi perkhidmatan yang ditawarkan oleh rakyat asing kepada rakyat tempatan, contohnya rakyat tempatan melancong ke luar negara, sewa kapal atau pengangkutan asing, dan insurans asing.
Arah Aliran Perdagangan Malaysia
Eksport utama Malaysia didominasi oleh barangan elektrik dan elektronik, kimia dan bahan kimia, keluaran petroleum, gas asli cecair (LNG), serta minyak sawit. Import utama Malaysia didominasi oleh barangan elektrik dan elektronik, jentera, perkakasan dan peralatan, kimia dan bahan kimia, serta keluaran petroleum.
Imbangan Dagangan Malaysia
Imbangan dagangan ialah perbezaan antara nilai eksport barang nampak dengan nilai import barang nampak dalam suatu tempoh. Jika nilai eksport melebihi nilai import, negara mencatat lebihan imbangan dagangan; jika sebaliknya, negara mencatat defisit imbangan dagangan.
Jadual 1: Imbangan dagangan Malaysia, 2011–2016 (RM juta). Sumber: Jadual 2.6 buku teks (Unit Perancangan Ekonomi, 2016).
| Tahun | Nilai eksport barang nampak | Nilai import barang nampak | Imbangan dagangan |
|---|
| 2011 | 658,421 | 517,893 | 140,528 |
|---|
| 2012 | 644,864 | 531,835 | 113,029 |
|---|
| 2013 | 637,683 | 541,131 | 96,552 |
|---|
| 2014 | 678,865 | 565,538 | 113,327 |
|---|
| 2015 | 681,275 | 572,051 | 109,224 |
|---|
| 2016 | 686,075 | 584,693 | 101,382 |
|---|
Contoh pengiraan (tahun 2016):
Imbangan dagangan = Nilai eksport barang nampak − Nilai import barang nampak
= RM686,075 juta − RM584,693 juta = RM101,382 juta
Nilainya positif, maka Malaysia mencatat lebihan imbangan dagangan sebanyak RM101,382 juta pada tahun 2016. Malaysia mencatat lebihan imbangan dagangan bagi kesemua enam tahun dalam Jadual 1, tetapi lebihan tersebut mengecil daripada RM140,528 juta pada tahun 2011 kepada RM101,382 juta pada tahun 2016 kerana nilai import meningkat lebih cepat daripada nilai eksport.
Definisi Imbangan Pembayaran
Imbangan pembayaran ialah satu rekod sistematik tentang jumlah penerimaan dan jumlah pembayaran kewangan sesebuah negara dengan negara lain dalam tempoh satu tahun.
Prinsip catatannya terbahagi kepada dua:
Kredit merekodkan semua penerimaan kewangan atau aliran masuk wang ke dalam negara.
Debit merekodkan semua pembayaran kewangan atau aliran keluar wang ke luar negara.
Imbangan pembayaran mempunyai tiga komponen utama: Akaun Semasa, Akaun Modal, dan Akaun Kewangan.
Struktur Akaun Semasa
Akaun semasa merupakan komponen terbesar dan paling penting dalam imbangan pembayaran. Ia mengandungi empat akaun kecil:
1. Akaun Barangan merekodkan eksport dan import barang nampak. Imbangan dagangan dikira sebagai:
\[ \text{Imbangan dagangan} = \text{Jumlah nilai eksport barang nampak} - \text{Jumlah nilai import barang nampak} \]
Imbangan dagangan boleh berada dalam keadaan seimbang, lebihan (eksport > import), atau defisit (eksport < import).
2. Akaun Perkhidmatan merekodkan eksport dan import barang tak nampak seperti pengangkutan, perjalanan atau pelancongan, telekomunikasi, pembinaan, kewangan dan insurans. Imbangan perkhidmatan dikira sebagai:
\[ \text{Imbangan perkhidmatan} = \text{Jumlah nilai eksport barang tak nampak} - \text{Jumlah nilai import barang tak nampak} \]
3. Akaun Pendapatan Primer terdiri daripada pampasan pekerja dan pendapatan pelaburan.
4. Akaun Pendapatan Sekunder merekodkan bayaran pindahan semasa satu hala yang tidak memerlukan balasan, seperti kiriman wang (remittance), bantuan, derma dan biasiswa.
Lebihan Akaun Semasa
Lebihan akaun semasa berlaku apabila jumlah penerimaan kewangan melebihi jumlah pembayaran kewangan dalam akaun semasa.
\[ \text{Penerimaan} > \text{Pembayaran} \]
Defisit Akaun Semasa
Defisit akaun semasa berlaku apabila jumlah pembayaran kewangan melebihi jumlah penerimaan kewangan dalam akaun semasa.
\[ \text{Penerimaan} < \text{Pembayaran} \]
1
Sebab Lebihan Akaun Semasa
Permintaan tinggi untuk eksport, permintaan rendah untuk import, peningkatan produktiviti, serta peningkatan penerimaan pendapatan primer dan sekunder.
2
Implikasi Lebihan Akaun Semasa
Peningkatan pendapatan negara, peningkatan guna tenaga, peningkatan taraf hidup penduduk, tekanan inflasi akibat permintaan agregat yang terlalu tinggi, dan peningkatan kadar pertukaran asing.
3
Sebab Defisit Akaun Semasa
Permintaan rendah untuk eksport, permintaan tinggi untuk import, penurunan produktiviti, peningkatan pembayaran pendapatan primer dan sekunder, serta kekurangan inovasi dan aktiviti Penyelidikan dan Pembangunan (R&D).
4
Implikasi Defisit Akaun Semasa
Penurunan dalam pendapatan negara, penurunan guna tenaga, penurunan taraf hidup penduduk, dan penurunan kadar pertukaran asing.
5
Cara Mengatasi Defisit Akaun Semasa
Meningkatkan pelaburan dalam sektor pendidikan dan kesihatan, meningkatkan pelaburan kemudahan infrastruktur, menyediakan insentif kerajaan, dan mengurangkan import melalui sekatan perdagangan seperti tarif dan kuota.
