1. Learn
  2. Quick Notes
  3. List
  4. Reaksi Penduduk Tempatan terhadap penyerahan Sarawak
Back

Reaksi Penduduk Tempatan terhadap Penyerahan Sarawak

4.5 Reaksi Penduduk Tempatan terhadap Penyerahan Sarawak
SEJARAH • Tingkatan 4 • Bab 4: Era Peralihan Kuasa British di Negara Kita

4.5 Reaksi Penduduk Tempatan terhadap Penyerahan Sarawak

Penyerahan Sarawak oleh Vyner Brooke kepada British telah mencetuskan dua reaksi berbeza dalam kalangan penduduk tempatan, iaitu golongan yang menentang dan golongan yang menyokong penyerahan tersebut.

Objektif Pembelajaran

  • Menyatakan faktor-faktor penentangan penduduk tempatan terhadap penyerahan Sarawak.
  • Menjelaskan bentuk-bentuk penentangan yang dilancarkan oleh penduduk tempatan di Sarawak.
  • Menghuraikan peristiwa Sungkit Berdarah dan kesannya terhadap gerakan antipenyerahan Sarawak.
  • Menjelaskan faktor-faktor yang mendorong sebahagian penduduk menyokong penyerahan Sarawak.

Peta Pemikiran Reaksi Penduduk Tempatan terhadap Penyerahan Sarawak

Bandingkan reaksi menentang dan reaksi menyokong beserta faktor dan bentuk tindakan masing-masing.

MENENTANG Reaksi Menentang

  • 3 Faktor Utama: Perlembagaan 1941 dilanggar, wasiat Charles Brooke diketepikan, muslihat Gerard T. MacBryan.
  • 7 Bentuk Penentangan: Persidangan, demonstrasi, letak jawatan beramai-ramai, bantahan wanita, akhbar, surat bantahan, Rukun 13.

MENYOKONG Reaksi Menyokong

  • Pemimpin Utama: Datu Bandar Abang Haji Mustapha dan Datu Amar Abang Haji Suleiman.
  • 3 Faktor Sokongan: Memajukan negeri, memajukan penduduk tempatan, peluang pekerjaan dalam perkhidmatan awam.

Penerangan Ringkas

Faktor Penentangan

Golongan menentang dipimpin oleh Datu Patinggi Abang Haji Abdillah. Antara faktor penentangan ialah tindakan Vyner Brooke yang bertentangan dengan Perlembagaan 1941, mengetepikan surat wasiat Charles Brooke, dan muslihat Gerard T. MacBryan.

Bentuk Penentangan

Penentangan dilancarkan melalui persidangan, demonstrasi, peletakan jawatan beramai-ramai, bantahan kaum wanita, akhbar Utusan Sarawak, surat bantahan, dan penubuhan kumpulan sulit Rukun 13.

1
Persidangan Dianjurkan oleh Johari Anang dan Sharkawi Osman
Mengatur demonstrasi pada setiap 1 Julai menentang penyerahan.
2
Demonstrasi 30 Oktober 1946
Diketuai Datu Patinggi Abang Haji Abdillah bersama 16 persatuan Melayu.
3
Letak Jawatan Beramai-ramai 2 April 1947
409 kakitangan kerajaan meletakkan jawatan selepas Pekeliling No. 9/1946.
4
Bantahan Kaum Wanita Dipelopori Cikgu Lily Eberwein
Kempen kesedaran dan demonstrasi ke rumah panjang.
5
Akhbar Utusan Sarawak Januari 1949
Menyebarkan kritikan terhadap penyerahan Sarawak.
6
Surat Bantahan PPM dan BPS
Surat kepada kerajaan British dan referendum kepada Clement Attlee.
7
Rukun 13 20 Ogos 1948
Kumpulan sulit pemimpin muda PPM di Sibu.

Peristiwa Sungkit Berdarah

Rosli Dhoby menikam Duncan Stewart di Sibu pada 3 Disember 1949. British bertindak balas dengan menindas gerakan antipenyerahan, menutup pejabat PPM, PKMS, BPS dan ASAS, serta menjatuhkan hukuman gantung sampai mati ke atas Rosli Dhoby, Morshidi Sidek, Awang Rambli dan Bujang Suntong pada 5 Februari 1951.

Reaksi Penduduk yang Menyokong

Golongan penyokong dipimpin oleh Datu Bandar Abang Haji Mustapha dan Datu Amar Abang Haji Suleiman. Mereka percaya penyerahan dapat memajukan negeri, memajukan penduduk tempatan melalui Young Malay Association (YMA), serta memberi peluang pekerjaan dalam perkhidmatan awam.

Cuba Jawab Dulu

Baca soalan, jawab dalam hati, kemudian tekan “Semak Jawapan”.

1

Mengapakah penyerahan Sarawak dikatakan melanggar Perlembagaan 1941?

Jawapan: Kerana Prinsip Kelapan Perlembagaan 1941 menetapkan bahawa rakyat Sarawak akan dibimbing dan diberikan pemerintahan sendiri, tetapi penyerahan tersebut menafikan hak rakyat untuk memerintah negeri mereka sendiri.
2

Apakah tindakan yang diambil oleh kakitangan awam di Sarawak susulan pengeluaran Pekeliling No. 9/1946?

Jawapan: Seramai 409 orang kakitangan kerajaan meletakkan jawatan beramai-ramai pada 2 April 1947, manakala 56 orang pelajar Maktab Perguruan Melayu Sarawak menamatkan pengajian sebagai tanda bantahan.
3

Mengapakah pertubuhan Young Malay Association (YMA) ditubuhkan oleh golongan propenyerahan?

Jawapan: Untuk menggalakkan kemajuan orang Melayu dalam bidang ekonomi dan sosial serta membantu mereka yang mundur dalam aspek pelajaran, agama, dan sukan.

Kesalahan Biasa

  • ! Tertukar nama pemimpin: Datu Bandar Abang Haji Mustapha memimpin golongan propenyerahan, bukan gerakan menentang.
  • ! Tertukar gabenor British: Gabenor yang ditikam ialah Duncan Stewart, bukan Charles Arden Clarke.
  • ! Menyangka Pekeliling No. 9 dikeluarkan oleh Jepun atau Brooke: Hakikatnya ia dikeluarkan oleh British pada Disember 1946.

Salah Faham Konsep

Salah Faham

Seluruh rakyat Sarawak sebulat suara menentang penyerahan Sarawak kepada British.

Fakta Betul

Wujud dua reaksi yang berbeza; sebahagian besar menentang, manakala sebahagian lagi menyokong penyerahan kerana berpendapat Sarawak memerlukan pembangunan semula pascaperang serta peluang kemajuan sosial dan kerjaya profesional.

Salah Faham

Rukun 13 ditubuhkan secara terbuka sebagai parti politik rasmi.

Fakta Betul

Rukun 13 merupakan pertubuhan sulit yang diasaskan oleh pemimpin muda Pergerakan Pemuda Melayu (PPM) khusus untuk menghapuskan pegawai tinggi British.

Ringkasan

  • Penyerahan Sarawak kepada British pada tahun 1946 menyaksikan pertembungan dua reaksi utama penduduk tempatan.
  • Golongan penentang dipimpin oleh Datu Patinggi Abang Haji Abdillah dan membantah pelanggaran Prinsip Kelapan Perlembagaan 1941, pengabaian wasiat Charles Brooke, dan muslihat Gerard T. MacBryan.
  • Bentuk penentangan termasuk demonstrasi, peletakan jawatan kakitangan awam, gerakan Kaum Ibu, akhbar, dan gerakan sulit Rukun 13 (peristiwa Sungkit Berdarah).
  • Golongan penyokong dipimpin oleh Datu Bandar Abang Haji Mustapha atas alasan pemulihan ekonomi pascaperang, penubuhan YMA untuk kemajuan sosial, dan peluang kerjaya dalam perkhidmatan awam.

Aktiviti Ringkas

A. Kuiz Objektif

1 Mengapakah golongan antipenyerahan menentang tindakan Vyner Brooke menyerahkan Sarawak kepada kerajaan British?

2 Apakah tindakan yang diambil oleh British terhadap gerakan antipenyerahan selepas berlakunya peristiwa Sungkit Berdarah?

B. Isi Tempat Kosong

3 Pada bulan Disember 1946, British telah mengeluarkan yang melarang pegawai perkhidmatan awam menyertai gerakan antipenyerahan Sarawak.

4 Golongan propenyerahan Sarawak telah menubuhkan pertubuhan untuk menggalakkan kemajuan orang Melayu dalam bidang ekonomi, sosial, pelajaran, agama dan sukan.

C. Padanan: Tokoh dan Peranan

Padankan tokoh atau pertubuhan berikut dengan peranan atau fakta yang tepat berkaitan reaksi penyerahan Sarawak. Jika menggunakan telefon, tekan pilihan jawapan dahulu, kemudian tekan kotak padanan.

Tokoh / Pertubuhan
Datu Patinggi Abang Haji Abdillah
Cikgu Lily Eberwein
Rosli Dhoby
Datu Bandar Abang Haji Mustapha
Peranan / Keterangan
1 Memimpin golongan antipenyerahan dan mengetuai demonstrasi pertama membantah kedatangan Gabenor pertama British.
2 Mengetuai Kaum Ibu ke rumah panjang untuk mengadakan kempen kesedaran dan demonstrasi antipenyerahan.
3 Pejuang muda daripada Rukun 13 yang menikam Gabenor Duncan Stewart dalam peristiwa Sungkit Berdarah.
4 Mengetuai kumpulan yang menyokong penyerahan Sarawak bagi tujuan memajukan negeri pascaperang.
 

Kata Kunci

Prinsip Kelapan Perlembagaan 1941 Pekeliling No. 9/1946 Rukun 13 Sungkit Berdarah Utusan Sarawak Young Malay Association (YMA)
The views expressed in the notes here are those of the contributor and don’t necessarily represent the views of Pandai.

Reaksi Penduduk Tempatan terhadap Penyerahan Sarawak

4.5 Reaksi Penduduk Tempatan terhadap Penyerahan Sarawak
SEJARAH • Tingkatan 4 • Bab 4: Era Peralihan Kuasa British di Negara Kita

4.5 Reaksi Penduduk Tempatan terhadap Penyerahan Sarawak

Penyerahan Sarawak oleh Vyner Brooke kepada British telah mencetuskan dua reaksi berbeza dalam kalangan penduduk tempatan, iaitu golongan yang menentang dan golongan yang menyokong penyerahan tersebut.

Objektif Pembelajaran

  • Menyatakan faktor-faktor penentangan penduduk tempatan terhadap penyerahan Sarawak.
  • Menjelaskan bentuk-bentuk penentangan yang dilancarkan oleh penduduk tempatan di Sarawak.
  • Menghuraikan peristiwa Sungkit Berdarah dan kesannya terhadap gerakan antipenyerahan Sarawak.
  • Menjelaskan faktor-faktor yang mendorong sebahagian penduduk menyokong penyerahan Sarawak.

Peta Pemikiran Reaksi Penduduk Tempatan terhadap Penyerahan Sarawak

Bandingkan reaksi menentang dan reaksi menyokong beserta faktor dan bentuk tindakan masing-masing.

MENENTANG Reaksi Menentang

  • 3 Faktor Utama: Perlembagaan 1941 dilanggar, wasiat Charles Brooke diketepikan, muslihat Gerard T. MacBryan.
  • 7 Bentuk Penentangan: Persidangan, demonstrasi, letak jawatan beramai-ramai, bantahan wanita, akhbar, surat bantahan, Rukun 13.

MENYOKONG Reaksi Menyokong

  • Pemimpin Utama: Datu Bandar Abang Haji Mustapha dan Datu Amar Abang Haji Suleiman.
  • 3 Faktor Sokongan: Memajukan negeri, memajukan penduduk tempatan, peluang pekerjaan dalam perkhidmatan awam.

Penerangan Ringkas

Faktor Penentangan

Golongan menentang dipimpin oleh Datu Patinggi Abang Haji Abdillah. Antara faktor penentangan ialah tindakan Vyner Brooke yang bertentangan dengan Perlembagaan 1941, mengetepikan surat wasiat Charles Brooke, dan muslihat Gerard T. MacBryan.

Bentuk Penentangan

Penentangan dilancarkan melalui persidangan, demonstrasi, peletakan jawatan beramai-ramai, bantahan kaum wanita, akhbar Utusan Sarawak, surat bantahan, dan penubuhan kumpulan sulit Rukun 13.

1
Persidangan Dianjurkan oleh Johari Anang dan Sharkawi Osman
Mengatur demonstrasi pada setiap 1 Julai menentang penyerahan.
2
Demonstrasi 30 Oktober 1946
Diketuai Datu Patinggi Abang Haji Abdillah bersama 16 persatuan Melayu.
3
Letak Jawatan Beramai-ramai 2 April 1947
409 kakitangan kerajaan meletakkan jawatan selepas Pekeliling No. 9/1946.
4
Bantahan Kaum Wanita Dipelopori Cikgu Lily Eberwein
Kempen kesedaran dan demonstrasi ke rumah panjang.
5
Akhbar Utusan Sarawak Januari 1949
Menyebarkan kritikan terhadap penyerahan Sarawak.
6
Surat Bantahan PPM dan BPS
Surat kepada kerajaan British dan referendum kepada Clement Attlee.
7
Rukun 13 20 Ogos 1948
Kumpulan sulit pemimpin muda PPM di Sibu.

Peristiwa Sungkit Berdarah

Rosli Dhoby menikam Duncan Stewart di Sibu pada 3 Disember 1949. British bertindak balas dengan menindas gerakan antipenyerahan, menutup pejabat PPM, PKMS, BPS dan ASAS, serta menjatuhkan hukuman gantung sampai mati ke atas Rosli Dhoby, Morshidi Sidek, Awang Rambli dan Bujang Suntong pada 5 Februari 1951.

Reaksi Penduduk yang Menyokong

Golongan penyokong dipimpin oleh Datu Bandar Abang Haji Mustapha dan Datu Amar Abang Haji Suleiman. Mereka percaya penyerahan dapat memajukan negeri, memajukan penduduk tempatan melalui Young Malay Association (YMA), serta memberi peluang pekerjaan dalam perkhidmatan awam.

Cuba Jawab Dulu

Baca soalan, jawab dalam hati, kemudian tekan “Semak Jawapan”.

1

Mengapakah penyerahan Sarawak dikatakan melanggar Perlembagaan 1941?

Jawapan: Kerana Prinsip Kelapan Perlembagaan 1941 menetapkan bahawa rakyat Sarawak akan dibimbing dan diberikan pemerintahan sendiri, tetapi penyerahan tersebut menafikan hak rakyat untuk memerintah negeri mereka sendiri.
2

Apakah tindakan yang diambil oleh kakitangan awam di Sarawak susulan pengeluaran Pekeliling No. 9/1946?

Jawapan: Seramai 409 orang kakitangan kerajaan meletakkan jawatan beramai-ramai pada 2 April 1947, manakala 56 orang pelajar Maktab Perguruan Melayu Sarawak menamatkan pengajian sebagai tanda bantahan.
3

Mengapakah pertubuhan Young Malay Association (YMA) ditubuhkan oleh golongan propenyerahan?

Jawapan: Untuk menggalakkan kemajuan orang Melayu dalam bidang ekonomi dan sosial serta membantu mereka yang mundur dalam aspek pelajaran, agama, dan sukan.

Kesalahan Biasa

  • ! Tertukar nama pemimpin: Datu Bandar Abang Haji Mustapha memimpin golongan propenyerahan, bukan gerakan menentang.
  • ! Tertukar gabenor British: Gabenor yang ditikam ialah Duncan Stewart, bukan Charles Arden Clarke.
  • ! Menyangka Pekeliling No. 9 dikeluarkan oleh Jepun atau Brooke: Hakikatnya ia dikeluarkan oleh British pada Disember 1946.

Salah Faham Konsep

Salah Faham

Seluruh rakyat Sarawak sebulat suara menentang penyerahan Sarawak kepada British.

Fakta Betul

Wujud dua reaksi yang berbeza; sebahagian besar menentang, manakala sebahagian lagi menyokong penyerahan kerana berpendapat Sarawak memerlukan pembangunan semula pascaperang serta peluang kemajuan sosial dan kerjaya profesional.

Salah Faham

Rukun 13 ditubuhkan secara terbuka sebagai parti politik rasmi.

Fakta Betul

Rukun 13 merupakan pertubuhan sulit yang diasaskan oleh pemimpin muda Pergerakan Pemuda Melayu (PPM) khusus untuk menghapuskan pegawai tinggi British.

Ringkasan

  • Penyerahan Sarawak kepada British pada tahun 1946 menyaksikan pertembungan dua reaksi utama penduduk tempatan.
  • Golongan penentang dipimpin oleh Datu Patinggi Abang Haji Abdillah dan membantah pelanggaran Prinsip Kelapan Perlembagaan 1941, pengabaian wasiat Charles Brooke, dan muslihat Gerard T. MacBryan.
  • Bentuk penentangan termasuk demonstrasi, peletakan jawatan kakitangan awam, gerakan Kaum Ibu, akhbar, dan gerakan sulit Rukun 13 (peristiwa Sungkit Berdarah).
  • Golongan penyokong dipimpin oleh Datu Bandar Abang Haji Mustapha atas alasan pemulihan ekonomi pascaperang, penubuhan YMA untuk kemajuan sosial, dan peluang kerjaya dalam perkhidmatan awam.

Aktiviti Ringkas

A. Kuiz Objektif

1 Mengapakah golongan antipenyerahan menentang tindakan Vyner Brooke menyerahkan Sarawak kepada kerajaan British?

2 Apakah tindakan yang diambil oleh British terhadap gerakan antipenyerahan selepas berlakunya peristiwa Sungkit Berdarah?

B. Isi Tempat Kosong

3 Pada bulan Disember 1946, British telah mengeluarkan yang melarang pegawai perkhidmatan awam menyertai gerakan antipenyerahan Sarawak.

4 Golongan propenyerahan Sarawak telah menubuhkan pertubuhan untuk menggalakkan kemajuan orang Melayu dalam bidang ekonomi, sosial, pelajaran, agama dan sukan.

C. Padanan: Tokoh dan Peranan

Padankan tokoh atau pertubuhan berikut dengan peranan atau fakta yang tepat berkaitan reaksi penyerahan Sarawak. Jika menggunakan telefon, tekan pilihan jawapan dahulu, kemudian tekan kotak padanan.

Tokoh / Pertubuhan
Datu Patinggi Abang Haji Abdillah
Cikgu Lily Eberwein
Rosli Dhoby
Datu Bandar Abang Haji Mustapha
Peranan / Keterangan
1 Memimpin golongan antipenyerahan dan mengetuai demonstrasi pertama membantah kedatangan Gabenor pertama British.
2 Mengetuai Kaum Ibu ke rumah panjang untuk mengadakan kempen kesedaran dan demonstrasi antipenyerahan.
3 Pejuang muda daripada Rukun 13 yang menikam Gabenor Duncan Stewart dalam peristiwa Sungkit Berdarah.
4 Mengetuai kumpulan yang menyokong penyerahan Sarawak bagi tujuan memajukan negeri pascaperang.
 

Kata Kunci

Prinsip Kelapan Perlembagaan 1941 Pekeliling No. 9/1946 Rukun 13 Sungkit Berdarah Utusan Sarawak Young Malay Association (YMA)
The views expressed in the notes here are those of the contributor and don’t necessarily represent the views of Pandai.
Chapter : Era Peralihan Kuasa British di Negara Kita
Topic : Reaksi Penduduk Tempatan terhadap penyerahan Sarawak
Form 4 Sejarah
Related notes

Report this note
© 2026 Pandai.org All Rights Reserved

Quiz
View video m
Notes
Account