1.3 Keunggulan Sistem Pentadbiran dan Undang-undang
Keunggulan bererti kesempurnaan dan keistimewaan yang dimiliki oleh sesebuah kerajaan. Dalam Kesultanan Melayu Melaka, keunggulan ini terbukti melalui sistem pentadbiran yang tersusun rapi serta sistem perundangan yang mantap berasaskan syariah dan hukum adat sehingga menjadikan kerajaan ini masyhur, makmur dan aman.
Objektif Pembelajaran
- Menjelaskan struktur sistem pentadbiran Kesultanan Melayu Melaka di peringkat pusat dan peringkat jajahan.
- Mengenal pasti peranan Sultan dan Pembesar Empat Lipatan (Bendahara, Penghulu Bendahari, Temenggung dan Laksamana).
- Menghuraikan empat aspek utama yang terkandung dalam Hukum Kanun Melaka.
- Menghuraikan empat perkara utama yang terkandung dalam Undang-Undang Laut Melaka.
Carta Alir Sistem Pentadbiran Pembesar Empat Lipatan
Hierarki pentadbiran pusat Kesultanan Melayu Melaka dari peringkat tertinggi kepada pembesar pembantu.
Penerangan Ringkas
Sistem pentadbiran dan perundangan yang menjadikan Melaka sebuah kerajaan yang unggul.
Sistem Pentadbiran Berhierarki
Kesultanan Melayu Melaka mengamalkan sistem pentadbiran berhierarki yang dikenali sebagai Pembesar Empat Lipatan. Sultan mengetuai pemerintahan dan mempunyai kuasa dalam pemerintahan, peperangan, hubungan diplomatik dan agama.
Kawasan Pegangan
Sultan mengurniakan kuasa memerintah atau mentadbir wilayah, sungai atau pulau kepada Pembesar Berempat. Kawasan ini dikenali sebagai kawasan pegangan.
Pentadbiran Peringkat Pusat
Dilaksanakan oleh Pembesar Berempat. Permuafakatan antara sultan dengan pembesar mewujudkan pentadbiran yang sempurna dan mengelakkan sebarang tindakan sewenang-wenangnya.
Pentadbiran Peringkat Jajahan
Pembesar ditugaskan menguruskan pentadbiran di daerah dan kampung. Mereka dilantik oleh sultan dan Pembesar Berempat, menjaga keamanan kawasan pentadbiran serta dibenarkan mengutip cukai.
Hukum Kanun Melaka
Mengandungi 44 Fasal yang merangkumi jenayah, peranan Sultan dan Pembesar, kekeluargaan, dan ekonomi. Contoh: Fasal 5.1 menghukum bunuh sesiapa yang membunuh tanpa pengetahuan raja atau pembesar; Fasal 30 mengharamkan amalan riba.
Undang-Undang Laut Melaka
Diusahakan oleh nakhoda Melaka (Nakhoda Jenal, Nakhoda Diri, Nakhoda Sahak) dan diperkenan oleh Sultan Mahmud Shah. Mengandungi peranan nakhoda, pelayaran, jenayah dan percukaian.
Cuba Jawab Dulu
Baca soalan, jawab dalam hati, kemudian tekan “Semak Jawapan”.
Apakah yang dimaksudkan dengan kawasan pegangan?
Nyatakan dua kesalahan yang boleh dikenakan hukuman bunuh menurut Hukum Kanun Melaka.
Mengapakah malim kapal boleh dikenakan hukuman bunuh menurut Fasal 9 Undang-Undang Laut Melaka?
Kesalahan Biasa
- Tertukar peranan keselamatan Temenggung dan Laksamana. Temenggung menjaga keselamatan di darat (kota Melaka), manakala Laksamana menjaga keselamatan laut sebagai panglima angkatan laut.
- Menyangka Undang-Undang Laut Melaka digubal oleh Sultan sendiri. Sebenarnya undang-undang ini diusahakan oleh nakhoda Melaka dan hanya diperkenan oleh Sultan Mahmud Shah.
- Keliru tentang syarat saksi perkahwinan. Hamba abdi dan wanita tidak boleh menjadi saksi menurut Hukum Kanun Melaka (Fasal 26).
Salah Faham Konsep
Sultan bertindak secara mutlak dan sewenang-wenangnya tanpa berunding dengan sesiapa.
Sistem pentadbiran Kesultanan Melayu Melaka mengamalkan konsep hubungan dua hala dan permuafakatan antara sultan dengan pembesar, yang menghalang tindakan sewenang-wenangnya daripada pemerintah.
Penghulu Bendahari mengutip sendiri semua cukai di seluruh pelabuhan dan jajahan.
Penghulu Bendahari bertindak menguruskan perbendaharaan secara keseluruhan, manakala kutipan cukai di pelabuhan dipertanggungjawabkan kepada Syahbandar, dan pembesar lain mengutip cukai di kawasan pegangan masing-masing.
Ringkasan
- Kesultanan Melayu Melaka mencapai keunggulan melalui sistem pentadbiran Pembesar Empat Lipatan yang tersusun di peringkat pusat dan jajahan.
- Pembesar Berempat terdiri daripada Bendahara, Penghulu Bendahari, Temenggung dan Laksamana yang mempunyai bidang tugas khusus.
- Hukum Kanun Melaka mengandungi 44 fasal merangkumi aspek jenayah, peranan sultan dan pembesar, hal kekeluargaan dan aktiviti ekonomi berlandaskan syariah.
- Undang-Undang Laut Melaka mengandungi fasal berkaitan peranan nakhoda, peraturan pelayaran anak kapal, kawalan jenayah di atas kapal dan sistem percukaian maritim.
Aktiviti Ringkas
A. Kuiz Objektif
1 Apakah tugas utama Temenggung dalam sistem pentadbiran Kesultanan Melayu Melaka?
2 Berdasarkan Fasal 13.1 Undang-Undang Laut Melaka, apakah keistimewaan yang diberikan kepada nakhoda kapal?
B. Isi Tempat Kosong
3 Kawasan pentadbiran seperti wilayah, sungai atau pulau yang dikurniakan oleh Sultan Melaka kepada Pembesar Berempat dikenali sebagai kawasan .
4 Berdasarkan Hukum Kanun Melaka Fasal 30, amalan diharamkan dalam urusan perniagaan.
C. Padankan Pembesar dengan Peranan Utama
Padankan pembesar Kesultanan Melayu Melaka berikut dengan peranan utama mereka yang tepat. Jika menggunakan telefon, tekan pilihan jawapan dahulu, kemudian tekan kotak padanan.
