1.2 Ciri-ciri Negara Bangsa Kesultanan Melayu Melaka
Kesultanan Melayu Melaka mempunyai sistem pentadbiran, susunan masyarakat dan peraturan perundangan yang teratur bagi membentuk sebuah negara bangsa yang kukuh. Enam ciri utama negara bangsa yang diwarisi dan diamalkan oleh Kesultanan Melayu Melaka ialah kerajaan, rakyat, kedaulatan, wilayah pengaruh, undang-undang dan lambang kebesaran.
Objektif Pembelajaran
- Menyenaraikan enam ciri negara bangsa Kesultanan Melayu Melaka.
- Menjelaskan peranan raja/sultan, pembesar dan rakyat dalam hierarki sosial Kesultanan Melayu Melaka.
- Menerangkan konsep kedaulatan serta pengiktirafan luar terhadap Kesultanan Melayu Melaka.
- Membezakan cara perolehan wilayah pengaruh melalui penaklukan, naungan dan perkahwinan.
- Mengenal pasti undang-undang bertulis dan lambang kebesaran Kesultanan Melayu Melaka.
Piramid Hierarki Sosial Kesultanan Melayu Melaka
Struktur masyarakat terbahagi kepada golongan pemerintah dan golongan diperintah, diikat oleh hubungan timbal balik.
Golongan Pemerintah
Sultan dan Pembesar
Golongan Diperintah
Rakyat: Golongan Merdeka dan Hamba
Penerangan Ringkas
Enam ciri utama yang membentuk negara bangsa Kesultanan Melayu Melaka.
1. Kerajaan
Muncul kerana adanya raja sebagai pemerintah tertinggi. Raja dibantu oleh pembesar dan pentadbiran diperkukuh menerusi Sistem Pembesar Empat Lipatan. Gelaran sultan mula digunakan selepas kedatangan Islam.
2. Rakyat
Rakyat menumpahkan taat setia kepada Sultan Melaka dan mematuhi undang-undang. Komposisi rakyat Melaka terdiri daripada orang Melayu dan Orang Laut. Hierarki sosial terbahagi kepada golongan pemerintah dan golongan diperintah.
3. Kedaulatan
Kedaulatan ialah hak mutlak sultan untuk mengawal rakyat dan wilayah. Diakui oleh kerajaan lain serta bebas daripada campur tangan kuasa asing. Mendapat pengiktirafan daripada kerajaan Dinasti Ming melalui utusan Laksamana Cheng Ho.
4. Wilayah Pengaruh
Kawasan pemerintahan raja yang diterima dan diakui oleh rakyat. Merangkumi keseluruhan Semenanjung Tanah Melayu dan pantai timur Sumatera. Diperoleh melalui penaklukan, naungan dan perkahwinan.
5. Undang-undang
Terdapat dua undang-undang bertulis: Hukum Kanun Melaka dan Undang-Undang Laut Melaka. Fungsi undang-undang: mengukuhkan kerajaan, melindungi rakyat dan menjadikan Melaka kerajaan yang unggul.
6. Lambang Kebesaran
Identiti sesebuah kerajaan dan keistimewaan Sultan Melaka. Contoh: adat istiadat, penggunaan warna khas, nobat, regalia dan cap mohor.
Cuba Jawab Dulu
Baca soalan, jawab dalam hati, kemudian tekan “Semak Jawapan”.
Apakah fungsi cap mohor dalam Kesultanan Melayu Melaka?
Namakan dua kategori rakyat dalam golongan diperintah Kesultanan Melayu Melaka.
Bagaimanakah wilayah Siantan diperoleh oleh Kesultanan Melayu Melaka?
Kesalahan Biasa
- Menganggap Orang Laut bukan sebahagian daripada rakyat Melaka, sedangkan buku teks menyatakan secara umum rakyat Melaka terdiri daripada orang Melayu dan Orang Laut.
- Tertukar antara takrif wilayah taklukan (diperoleh melalui peperangan) dengan wilayah naungan (menerima ketuanan melalui perkahwinan atau persahabatan).
- Menganggap gelaran sultan telah digunakan sejak awal pengasasan Melaka, sedangkan gelaran tersebut hanya mula diguna pakai selepas kedatangan Islam.
Salah Faham Konsep
Asas dan ciri pembentukan negara bangsa di Alam Melayu hanya bermula selepas kedatangan kuasa Barat.
Asas negara bangsa telah terbina kukuh pada zaman Kesultanan Melayu Melaka lama sebelum kedatangan kuasa Barat.
Hubungan antara pemerintah dan rakyat Melaka bersifat satu hala (paksaan sahaja).
Hubungan tersebut adalah berbentuk timbal balik, iaitu sultan menjamin kesejahteraan rakyat manakala rakyat menumpahkan taat setia dan mengakui kekuasaan sultan.
Ringkasan
- Kesultanan Melayu Melaka mempunyai enam ciri negara bangsa: kerajaan, rakyat, kedaulatan, wilayah pengaruh, undang-undang dan lambang kebesaran.
- Kerajaan diketuai raja (kemudian bergelar sultan) dan disokong oleh Sistem Pembesar Empat Lipatan.
- Hierarki sosial terbahagi kepada golongan pemerintah (sultan dan pembesar) serta golongan diperintah (rakyat merdeka dan hamba).
- Kedaulatan merupakan hak mutlak sultan yang turut diiktiraf oleh Dinasti Ming melalui utusan Laksamana Cheng Ho.
- Wilayah pengaruh merangkumi Semenanjung Tanah Melayu dan pantai timur Sumatera yang diperoleh melalui penaklukan, naungan dan perkahwinan.
- Ketenteraman dan peraturan ditegakkan melalui dua undang-undang bertulis iaitu Hukum Kanun Melaka dan Undang-Undang Laut Melaka.
- Lambang kebesaran seperti nobat, regalia, adat istiadat, warna dan cap mohor menjadi simbol kedaulatan dan identiti kesultanan.
Aktiviti Ringkas
A. Kuiz Objektif
1 Antara berikut, yang manakah merupakan wilayah naungan Kesultanan Melayu Melaka?
2 Apakah bukti pengiktirafan Dinasti Ming terhadap kedaulatan Kesultanan Melayu Melaka?
B. Isi Tempat Kosong
3 Cap mohor dalam Kesultanan Melayu Melaka berfungsi untuk mengesahkan daripada sultan.
4 Dua undang-undang bertulis Kesultanan Melayu Melaka ialah Hukum Kanun Melaka dan Undang-Undang Melaka.
C. Seret dan Lepas: Padankan Ciri Negara Bangsa
Seret ciri negara bangsa ke huraian yang betul. Jika menggunakan telefon, tekan pilihan jawapan dahulu, kemudian tekan kotak huraian.
D. Kelaskan Wilayah Mengikut Cara Perolehan
Kelaskan wilayah-wilayah berikut mengikut cara perolehannya oleh Kesultanan Melayu Melaka.
Wilayah Taklukan (Peperangan)
- Pahang
- Kelantan
Wilayah Naungan (Persahabatan/Perkahwinan)
- Kedah
- Patani
