7.3 Format Rancangan Perniagaan
Format rancangan perniagaan mengandungi susunan maklumat berstruktur yang disediakan oleh usahawan untuk meyakinkan pihak berkepentingan seperti pembiaya, pelabur dan pembekal. Terdapat 12 perkara utama yang perlu dirangka secara terperinci bermula daripada ringkasan eksekutif hingga lampiran dokumen sokongan bagi membuktikan daya maju dan keupayaan perniagaan yang dirancang.
Objektif Pembelajaran
- Mengenal pasti 12 komponen utama dalam format rancangan perniagaan mengikut urutan.
- Memahami kandungan terperinci setiap bahagian meliputi ringkasan eksekutif, pengenalan, latar belakang perniagaan, latar belakang pemilik, tapak projek, objektif projek, rancangan pentadbiran, rancangan operasi, rancangan pemasaran, rancangan kewangan, penutup serta lampiran.
- Mengaplikasikan format penyediaan jadual, carta organisasi, carta aliran proses dan penyata aliran tunai dalam rancangan perniagaan.
Hierarki 12 Komponen Format Rancangan Perniagaan
Susunan format rancangan perniagaan daripada komponen permulaan hingga komponen pengesahan sokongan.
Penerangan Ringkas
Rancangan perniagaan ialah dokumen bertulis terperinci yang menggariskan perancangan sesebuah perniagaan merangkumi aspek pentadbiran, operasi, pemasaran serta kewangan. Format standard mengandungi 12 bahagian yang saling melengkapi bagi memberi gambaran menyeluruh kepada pihak bank atau pembiaya luar tentang keupayaan perniagaan membayar balik pembiayaan, menjana pulangan melebihi titik pulang modal dan menguruskan risiko operasi dengan sistematik.
1. Ringkasan Eksekutif
Memberi gambaran ringkas yang spesifik berkenaan keseluruhan perniagaan yang dijalankan.
Butiran yang disertakan:
- Maklumat pemilik
- Modal permulaan
- Nama perniagaan
- Alamat perniagaan
- Bentuk perniagaan
- Kegiatan utama produk atau perkhidmatan
- Nombor pendaftaran perniagaan atau nombor lesen perniagaan
2. Pengenalan
Memberikan gambaran umum berkaitan tujuan rancangan perniagaan disediakan. Ia menjelaskan idea memperkembangkan perniagaan untuk meyakinkan pihak luar membiayai kos pelaksanaan.
Tujuan rancangan perniagaan:
- Memohon pinjaman.
- Merancang pelaksanaan perniagaan.
- Memberi keyakinan kepada bank untuk membiayai kos pelaksanaan perniagaan.
- Menyakinkan pihak pembekal untuk memberi kemudahan kredit atas barangan yang dibekalkan.
3. Latar Belakang Perniagaan
Membentangkan maklumat asas perniagaan yang dicadangkan atau sedang beroperasi. Lebih mudah disediakan dalam bentuk rajah dan jadual.
Butiran latar belakang perniagaan merangkumi:
- Nama perniagaan
- Alamat perniagaan
- Nombor telefon dan faksimili
- Bentuk perniagaan (contoh: Milikan tunggal, perkongsian, syarikat)
- Kegiatan utama perniagaan
- Tarikh mula perniagaan
- Tarikh pendaftaran perniagaan
- Nombor pendaftaran
- Modal permulaan
- Sumber pembiayaan
- Nama bank
- Nombor akaun bank
4. Latar Belakang Pemilik atau Rakan Kongsi
Menyenaraikan butir-butir peribadi pemilik atau rakan kongsi. Disediakan mengikut bilangan rakan kongsi sekiranya perniagaan berbentuk perkongsian.
Butiran peribadi meliputi:
- Nama penuh
- Nombor kad pengenalan
- Tarikh lahir / umur
- Alamat tetap
- Nombor telefon
- Kelulusan akademik
- Status perkahwinan
- Pengalaman
- Kemahiran
5. Kedudukan Tapak Projek
Lakaran atau pelan yang menunjukkan kedudukan atau lokasi tapak perniagaan sebenar atau yang dicadangkan.
6. Objektif Projek
Mengandungi tiga elemen utama:
- Sasaran jualan: Anggaran jualan perniagaan dalam tempoh masa tertentu berdasarkan jumlah pelanggan yang disasarkan; membantu mencapai sasaran keuntungan.
- Sasaran untung: Anggaran keuntungan atau pulangan yang bakal diterima setelah ditolak kos operasi dan pengurusan. Usahawan perlu meminimumkan kos perbelanjaan dan memastikan sasaran untung melepasi titik pulang modal (TPM).
- Sasaran pelanggan: Kumpulan sasaran yang dikenal pasti akan menggunakan produk atau perkhidmatan yang ditawarkan dengan mengambil kira aspek pesaing untuk menyusun strategi pemasaran.
7. Rancangan Pentadbiran
Mengandungi maklumat mengenai tenaga kerja dan kos perbelanjaan pentadbiran:
- Carta organisasi perniagaan: Struktur hierarki pentadbiran (contoh: Pengurus Besar, Pengurus Pemasaran, Pengurus Pengeluaran, Pengurus Sumber Manusia, Pengurus Kewangan).
- Spesifikasi tugas mengikut jawatan: Bidang tugas jelas bagi setiap kakitangan pengurusan.
- Jadual imbuhan/gaji pekerja: Perincian gaji pokok serta caruman wajib majikan (KWSP dan PERKESO).
- Insentif pekerja: Cuti tahunan (gaji ditolak jika melebihi had), cuti sakit (berbayar dengan pengesahan doktor berdaftar), cuti bersalin, bonus tahunan dan kos perubatan.
- Senarai keperluan pejabat: Kelengkapan perabot, peralatan (komputer, telefon, mesin faksimili) dan bekalan pejabat berserta anggaran kos.
8. Rancangan Operasi
Menerangkan aktiviti pengeluaran atau perkhidmatan yang perlu dilakukan mengikut urutan. Merangkumi keperluan operasi berikut:
- Carta aliran proses: Langkah-langkah utama dalam proses penghasilan produk atau perkhidmatan.
- Keperluan bahan mentah: Disenaraikan untuk mengelakkan pembaziran; kos biasanya dijangka meningkat sebanyak 5% setahun disebabkan faktor penambahan saiz pasaran atau kenaikan harga bahan.
- Senarai mesin dan peralatan: Menyenaraikan peralatan sedia ada dan peralatan tambahan baharu yang diperlukan serta pihak pembiaya.
- Susun atur ruang operasi: Pelan ruang operasi yang bersesuaian dengan jenis dan skala perniagaan.
- Perbelanjaan operasi perniagaan: Diasingkan mengikut kategori perbelanjaan aset (contoh: mesin pengadun, pemotong) dan perbelanjaan bulanan (contoh: bahan mentah, gaji pekerja operasi, utiliti).
- Pembahagian tugas bahagian operasi: Tugasan khusus pekerja operasi (contoh: pembuat kek, pembuat roti, juru aising, tukang cuci).
9. Rancangan Pemasaran
Menghuraikan aktiviti perniagaan untuk menyalurkan barang atau perkhidmatan daripada pengeluar kepada pengguna akhir. Disediakan dengan mengambil kira empat aspek:
- Maklumat pesaing
- Keperluan pelanggan
- Campuran pemasaran
- Potensi untuk meluaskan perniagaan
10. Rancangan Kewangan
Mengambil kira kos atau modal memulakan projek, sumber pembiayaan dan pelan pembayaran balik pinjaman. Menjadi rujukan pihak luar bagi kelulusan pembiayaan dan menarik pelabur.
Melibatkan penyediaan Proforma Penyata Aliran Tunai (bulanan atau tahunan):
- Menunjukkan jangkaan kedudukan wang tunai bagi tempoh masa tertentu.
- Berdasarkan anggaran penerimaan dan kos perbelanjaan semasa/sebenar.
- Membolehkan penilaian keperluan tunai terutamanya keupayaan pembayaran balik pinjaman.
Baki awal (Baki b/b) + Jumlah Penerimaan – Jumlah Pembayaran = Lebihan/(Kurangan) → Baki akhir (Baki h/b)
11. Penutup
Rumusan keseluruhan dan cadangan terhadap perniagaan yang ingin dijalankan.
12. Lampiran
Dokumen sokongan rasmi untuk mengukuhkan rancangan perniagaan:
- Gambar produk
- Sijil perakuan pendaftaran perniagaan (SSM / Akta Pendaftaran Perniagaan 1956)
- Lesen perniagaan (daripada pihak berkuasa tempatan / Majlis Perbandaran)
- Peta lokasi perniagaan
- Kad perniagaan
- Gambar premis/kedai
Cuba Jawab Dulu
Soalan 1
Apakah tiga perkara yang terkandung dalam komponen objektif projek?
Soalan 2
Mengapakah peruntukan perbelanjaan bagi bahan mentah biasanya dijangka bertambah sebanyak 5% setahun dalam rancangan operasi?
Soalan 3
Nyatakan dua jenis perbelanjaan yang diasingkan dalam jadual perbelanjaan operasi perniagaan.
Kesalahan Biasa
Mencampuradukkan Rancangan Pentadbiran dengan Rancangan Operasi
Murid kerap menyenaraikan mesin pengadun roti di bawah bahagian pentadbiran sedangkan ia milik bahagian operasi.
Betul: mesin dan peralatan pengeluaran berada dalam Rancangan Operasi, manakala Rancangan Pentadbiran merangkumi carta organisasi, spesifikasi tugas, jadual gaji, insentif pekerja dan keperluan pejabat.Tertukar antara Latar Belakang Perniagaan dengan Latar Belakang Pemilik
Murid menulis nombor kad pengenalan dan taraf perkahwinan di bawah Latar Belakang Perniagaan.
Betul: Latar Belakang Perniagaan memuatkan maklumat entiti perniagaan seperti nombor pendaftaran dan akaun bank. Latar Belakang Pemilik memuatkan butiran peribadi seperti nombor kad pengenalan, taraf perkahwinan dan kelulusan akademik.Menganggap Lampiran sebagai bahagian pilihan yang tidak penting
Murid meninggalkan bahagian Lampiran kerana menganggap ia tidak dinilai.
Betul: Lampiran memuatkan bukti sahih seperti Sijil SSM dan lesen PBT yang dinilai oleh pihak bank untuk mengesahkan kesahihan perniagaan.Salah Faham Konsep
Salah Faham
"Ringkasan eksekutif ditulis sebelum rancangan perniagaan disiapkan kerana kedudukannya berada di halaman paling hadapan (nombor 1)."
Fakta Betul
Walaupun berada di kedudukan pertama, ringkasan eksekutif merumuskan keseluruhan operasi, kewangan dan pemasaran; justeru ia biasanya dilengkapkan selepas keseluruhan rancangan perniagaan siap dirangka.
Salah Faham
"Sasaran untung adalah sama dengan sasaran jualan."
Fakta Betul
Sasaran jualan ialah anggaran jumlah pendapatan jualan kasar produk, manakala sasaran untung ialah pulangan bersih sebenar setelah ditolak semua kos operasi dan pengurusan.
Ringkasan
- Format rancangan perniagaan yang lengkap terdiri daripada 12 komponen tersusun.
- Bermula dengan Ringkasan Eksekutif, Pengenalan, Latar Belakang Perniagaan, Latar Belakang Pemilik/Rakan Kongsi, Kedudukan Tapak Projek, dan Objektif Projek (jualan, untung, pelanggan).
- Diikuti Rancangan Pentadbiran (organisasi & imbuhan), Rancangan Operasi (proses, bahan & mesin), dan Rancangan Pemasaran (pesaing & campuran pemasaran).
- Rancangan Kewangan menyediakan proforma aliran tunai untuk menunjukkan jangkaan kedudukan wang tunai.
- Diakhiri dengan Penutup dan Lampiran dokumen sokongan (SSM, lesen, peta, gambar).
Aktiviti Ringkas
Jumlah markah: 8.
A. Kuiz Objektif
1 Antara berikut, yang manakah merupakan salah satu tujuan penyediaan rancangan perniagaan di bahagian Pengenalan?
2 Apakah dokumen kewangan yang disediakan dalam bahagian Rancangan Kewangan untuk menunjukkan jangkaan kedudukan wang tunai bagi satu tempoh tertentu?
B. Isi Tempat Kosong
3 Usahawan perlu memastikan sasaran untung yang ditetapkan melepasi titik modal.
4 Maklumat berkaitan latar belakang rakan kongsi perlu disediakan mengikut rakan kongsi yang ada dalam perniagaan.
C. Padankan Komponen dengan Kandungannya
Seret komponen rancangan perniagaan ke kandungan yang betul. Jika menggunakan telefon, tekan komponen dahulu, kemudian tekan kotak padanan.
