2.2 Keanjalan Harga
Topik ini membincangkan keanjalan harga permintaan (\(E_d\)) dan keanjalan harga penawaran (\(E_s\)). Murid akan mempelajari cara mengukur darjah tindak balas kuantiti diminta atau ditawarkan akibat perubahan harga sesuatu barang, mengira pekali keanjalan, membezakan ciri anjal dan tak anjal, mengenal pasti faktor-faktor penentu, serta memahami kepentingannya terhadap penetapan harga firma serta dasar percukaian dan subsidi oleh pihak kerajaan.
Objektif Pembelajaran
- Mendefinisikan keanjalan harga permintaan (\(E_d\)) dan keanjalan harga penawaran (\(E_s\)).
- Mengira pekali keanjalan harga permintaan dan penawaran menggunakan rumus serta mentafsir nilai pekali tersebut.
- Membezakan antara permintaan anjal dan tidak anjal, serta penawaran anjal dan tidak anjal berdasarkan nilai pekali, peratusan perubahan, dan bentuk keluk.
- Mengenal pasti dan menjelaskan faktor-faktor penentu keanjalan harga permintaan dan penawaran.
- Menjelaskan hubungan antara keanjalan harga permintaan dengan perubahan jumlah hasil bagi firma.
- Menganalisis kepentingan konsep keanjalan harga kepada firma dalam menentukan strategi harga dan kepada kerajaan dalam polisi percukaian serta pemberian subsidi.
Perbandingan Permintaan Anjal vs Permintaan Tak Anjal dan Kesan Strategi Harga Firma
Lihat perbezaan kecuraman keluk, nilai pekali, peratusan perubahan, dan strategi mengubah harga untuk memaksimumkan hasil.
Rajah 1: Pada penurunan harga yang sama (−20%), permintaan anjal memberikan \(\%\Delta Q = +50\%\) (\(E_d = 2.5\)) manakala permintaan tak anjal hanya memberikan \(\%\Delta Q = +10\%\) (\(E_d = 0.5\)). Data panel anjal diambil daripada contoh Rajah 2.22 buku teks; bentuk keluk mengikut Rajah 2.20 dan 2.21.
| Ciri | Anjal (\(E_d > 1\)) | Tak Anjal (\(E_d < 1\)) |
|---|---|---|
| Nilai Pekali | Melebihi 1 | Kurang daripada 1 |
| Peratus Tindak Balas | \(\%\Delta Q > \%\Delta P\) | \(\%\Delta P > \%\Delta Q\) |
| Bentuk Keluk | Landai | Curam |
| Contoh Barang | Barang mewah | Barang keperluan asas |
| Strategi Menambah Hasil | Turunkan harga | Naikkan harga |
Penerangan Ringkas
Keanjalan Harga Permintaan (\(E_d\))
Keanjalan harga permintaan mengukur peratus perubahan dalam kuantiti diminta kesan daripada peratus perubahan harga barang itu dengan andaian ceteris paribus.
Tindak balas perubahan kuantiti diminta terhadap harga berbeza mengikut jenis barangan. Barang kosmetik yang mempunyai banyak pengganti sangat responsif: penurunan harga yang sedikit menyebabkan kuantiti diminta meningkat dengan lebih banyak. Sebaliknya, barangan yang mempunyai ketaatan pengguna yang tinggi kurang responsif: kenaikan harga hanya mengurangkan sedikit kuantiti diminta.
Konsep ini membantu firma membandingkan tindak balas pelbagai jenis barang terhadap perubahan harga untuk menentukan strategi harga yang sesuai, dan membantu kerajaan membuat keputusan berkaitan dasar subsidi dan cukai.
Rumus Keanjalan Harga Permintaan
\[ E_d = \dfrac{\%\Delta Q}{\%\Delta P} \]
di mana:
\[ \%\Delta Q = \dfrac{Q_1 - Q_0}{Q_0} \times 100 \]
\[ \%\Delta P = \dfrac{P_1 - P_0}{P_0} \times 100 \]
\(Q_0\) = kuantiti asal, \(Q_1\) = kuantiti baharu, \(P_0\) = harga asal, \(P_1\) = harga baharu.
Tanda Negatif dan Tafsiran
Tanda negatif pada pekali \(E_d\) menunjukkan hubungan negatif (songsang) antara harga dengan kuantiti diminta mengikut hukum permintaan. Dalam analisis ekonomi, tanda negatif ini diabaikan dengan mengambil nilai mutlak sahaja.
Jika \(E_d = 0.5\), bermakna apabila harga meningkat 1%, kuantiti diminta akan berkurang sebanyak 0.5%. Jika \(E_d = 2\), apabila harga naik 1%, kuantiti diminta turun 2%.
Contoh Pengiraan Keanjalan Harga Permintaan
Harga beras meningkat daripada RM5.00 kepada RM6.00 dan kuantiti dimintanya turun daripada 20 kg kepada 18 kg.
\[ \%\Delta Q = \dfrac{18 - 20}{20} \times 100 = -10\% \]
\[ \%\Delta P = \dfrac{6 - 5}{5} \times 100 = 20\% \]
\[ E_d = \dfrac{-10\%}{20\%} = -0.5 \]
Tanda negatif diabaikan, maka \(E_d = 0.5\). Oleh sebab \(E_d < 1\), permintaan beras adalah tak anjal, iaitu apabila harga meningkat 20%, kuantiti diminta hanya turun 10%.
Permintaan Anjal (\(E_d > 1\))
Pekali keanjalan melebihi 1. Peratus perubahan kuantiti diminta lebih besar daripada peratus perubahan harga (\(\%\Delta Q > \%\Delta P\)). Pengguna sangat responsif terhadap perubahan harga. Bentuk keluk permintaan adalah landai. Contoh barang: barang mewah seperti rumah mewah dan pakej pelancongan.
Permintaan Tak Anjal (\(E_d < 1\))
Pekali keanjalan kurang daripada 1. Peratus perubahan harga lebih besar daripada peratus perubahan kuantiti diminta (\(\%\Delta P > \%\Delta Q\)). Pengguna kurang responsif terhadap perubahan harga. Bentuk keluk permintaan adalah curam. Contoh barang: barang keperluan asas seperti beras dan garam, serta barang dengan ketaatan pengguna tinggi.
Penentu Keanjalan Harga Permintaan
Tujuh faktor utama menentukan darjah keanjalan harga permintaan:
Perhubungan antara Keanjalan Harga Permintaan dengan Jumlah Hasil
Jumlah hasil (\(TR\)) ialah pendapatan yang diterima oleh pengeluar daripada perbelanjaan pengguna.
\[ \text{Jumlah Hasil} = \text{Kuantiti} \times \text{Harga} \]
Bagi barang permintaan anjal (\(E_d > 1\)), penurunan harga menyebabkan jumlah hasil meningkat kerana \(\% \Delta Q\) meningkat lebih besar daripada \(\% \Delta P\) penurunan harga. Kenaikan harga pula menyebabkan jumlah hasil menurun.
Bagi barang permintaan tak anjal (\(E_d < 1\)), kenaikan harga menyebabkan jumlah hasil meningkat kerana \(\% \Delta P\) kenaikan harga lebih besar daripada \(\% \Delta Q\) penurunan kuantiti. Penurunan harga pula menyebabkan jumlah hasil menurun.
Keanjalan Harga Penawaran (\(E_s\))
Keanjalan harga penawaran mengukur peratus perubahan dalam kuantiti ditawarkan kesan daripada peratus perubahan harga barang itu dengan andaian ceteris paribus.
Barang perkilangan sangat responsif terhadap perubahan harga kerana mudah ditambah pengeluaran. Barang pertanian kurang responsif terhadap perubahan harga kerana sukar ditambah dalam jangka pendek.
\[ E_s = \dfrac{\%\Delta Q}{\%\Delta P} \]
di mana:
\[ \%\Delta Q = \dfrac{Q_1 - Q_0}{Q_0} \times 100 \]
\[ \%\Delta P = \dfrac{P_1 - P_0}{P_0} \times 100 \]
Tanda Positif dan Tafsiran
Tanda positif pada pekali \(E_s\) menunjukkan hubungan positif (searah) antara harga dengan kuantiti ditawarkan mengikut hukum penawaran.
Jika \(E_s = 5\), bermakna kenaikan harga 1% membawa kepada peningkatan kuantiti ditawarkan sebanyak 5%.
Contoh Pengiraan Keanjalan Harga Penawaran
Harga kasut meningkat daripada RM50 kepada RM52 dan kuantiti ditawarkan meningkat daripada 150 pasang kepada 180 pasang.
\[ \%\Delta Q = \dfrac{180 - 150}{150} \times 100 = 20\% \]
\[ \%\Delta P = \dfrac{52 - 50}{50} \times 100 = 4\% \]
\[ E_s = \dfrac{20\%}{4\%} = 5 \]
Oleh sebab \(E_s > 1\), penawaran kasut adalah anjal, iaitu apabila harga meningkat 4%, kuantiti ditawarkan meningkat 20%.
Penawaran Anjal (\(E_s > 1\))
Pekali keanjalan melebihi 1. Peratus perubahan kuantiti ditawarkan lebih besar daripada peratus perubahan harga (\(\%\Delta Q > \%\Delta P\)). Kuantiti ditawarkan sangat responsif terhadap perubahan harga. Keluk penawaran berbentuk landai. Contoh barang: barang-barang perkilangan seperti kereta, pakaian dan alat elektrik.
Penawaran Tak Anjal (\(E_s < 1\))
Pekali keanjalan kurang daripada 1. Peratus perubahan harga lebih besar daripada peratus perubahan kuantiti ditawarkan (\(\%\Delta P > \%\Delta Q\)). Kuantiti ditawarkan kurang responsif terhadap perubahan harga. Keluk penawaran berbentuk curam. Contoh barang: barang pertanian seperti kopi, koko dan getah.
Penentu Keanjalan Harga Penawaran
Enam faktor utama menentukan darjah keanjalan harga penawaran:
Kepentingan Keanjalan Harga
Kepada Firma: Menentukan strategi harga untuk memaksimumkan jumlah hasil. Barang permintaan anjal: turunkan harga untuk meningkatkan jumlah hasil. Barang permintaan tak anjal: naikkan harga untuk meningkatkan jumlah hasil.
Kepada Kerajaan (Percukaian dan Subsidi):
Pengenaan cukai tak langsung mengalihkan keluk penawaran ke kiri (\(S_0S_0\) ke \(S_1S_1\)). Jika permintaan anjal, beban cukai pengeluar lebih besar daripada beban cukai pembeli. Jika permintaan tak anjal, beban cukai pembeli lebih besar daripada beban cukai pengeluar.
Pemberian subsidi mengalihkan keluk penawaran ke kanan (\(S_0S_0\) ke \(S_1S_1\)). Jika permintaan anjal, subsidi yang dinikmati pengeluar lebih besar daripada subsidi dinikmati pembeli. Jika permintaan tak anjal, subsidi yang dinikmati pembeli lebih besar daripada subsidi dinikmati pengeluar.
Cuba Jawab Dulu
Baca soalan, jawab dalam hati, kemudian tekan "Semak Jawapan".
Mengapakah tanda negatif pada pekali keanjalan harga permintaan diabaikan dalam analisis ekonomi?
Jika harga sejenis barang meningkat sebanyak 10% dan menyebabkan kuantiti ditawarkan bertambah sebanyak 25%, berapakah nilai keanjalan harga penawaran dan apakah jenis keanjalannya?
Bagaimanakah pengeluar barang yang mempunyai permintaan tak anjal dapat meningkatkan jumlah hasilnya?
Kesalahan Biasa
- Menganggap tanda negatif pada keanjalan harga permintaan (\(E_d\)) sebagai nilai matematik negatif yang lebih kecil daripada sifar, bukannya mengambil nilai mutlak.
- Terbalik mengenal pasti bentuk keluk: menganggap keluk curam sebagai anjal dan keluk landai sebagai tak anjal. Sepatutnya keluk landai = anjal, keluk curam = tak anjal.
- Salah menggunakan strategi harga untuk memaksimumkan hasil: menyangka menaikkan harga sentiasa meningkatkan hasil jualan, tanpa menyedari bagi barang anjal, kenaikan harga sebenarnya menurunkan jumlah hasil.
- Mengelirukan rumus keanjalan dengan meletakkan perubahan harga di bahagian pengangka dan kuantiti di penyebut. Rumus yang betul ialah peratus perubahan kuantiti dibahagi dengan peratus perubahan harga.
Salah Faham Konsep
Menurunkan harga barangan sentiasa membawa kepada peningkatan keuntungan dan hasil perniagaan.
Menurunkan harga hanya meningkatkan jumlah hasil jika permintaan barang tersebut bersifat anjal. Jika barang tersebut mempunyai permintaan tak anjal, tindakan menurunkan harga akan menyebabkan jumlah hasil menurun. Jumlah hasil juga berbeza daripada untung, kerana jumlah hasil belum mengambil kira kos pengeluaran yang terlibat.
Nilai pekali keanjalan harga penawaran yang bernilai positif bermaksud ia lebih menguntungkan berbanding permintaan yang bernilai negatif.
Tanda positif pada penawaran hanya mencerminkan hubungan positif antara harga dan kuantiti ditawarkan (hukum penawaran), tiada kaitan langsung dengan tahap keuntungan.
Subsidi kerajaan sentiasa dinikmati sepenuhnya oleh pengguna atau pembeli.
Bahagian subsidi yang dinikmati pembeli dan pengeluar bergantung kepada darjah keanjalan; jika permintaan tak anjal pembeli menikmati lebih banyak, tetapi jika permintaan anjal, pengeluar menikmati bahagian subsidi yang lebih besar.
Ringkasan
- Keanjalan Harga Permintaan (\(E_d\)) mengukur peratus perubahan kuantiti diminta akibat peratus perubahan harga barang itu sendiri. Tanda negatif diabaikan (nilai mutlak diambil).
- Keanjalan Harga Penawaran (\(E_s\)) mengukur peratus perubahan kuantiti ditawarkan akibat peratus perubahan harga barang itu sendiri. Nilainya bertanda positif.
- Anjal (\(E > 1\)): \(\% \Delta Q > \% \Delta P\), keluk berbentuk landai, contoh: barang mewah atau perkilangan.
- Tak Anjal (\(E < 1\)): \(\% \Delta P > \% \Delta Q\), keluk berbentuk curam, contoh: barang keperluan atau pertanian.
- Hubungan \(E_d\) dengan Jumlah Hasil (\(TR = P \times Q\)): Permintaan anjal: turunkan harga → hasil meningkat. Permintaan tak anjal: naikkan harga → hasil meningkat.
- Kesan Cukai dan Subsidi: Permintaan anjal: pengeluar menanggung beban cukai lebih besar atau menikmati subsidi lebih besar. Permintaan tak anjal: pembeli menanggung beban cukai lebih besar atau menikmati subsidi lebih besar.
Aktiviti Ringkas
A. Kuiz Objektif
1 Apabila harga sejenis barang meningkat daripada RM2.00 kepada RM2.20, kuantiti diminta telah jatuh daripada 100 unit kepada 80 unit. Apakah jenis keanjalan harga permintaan bagi barang tersebut?
2 Bagi barang yang mempunyai keanjalan harga permintaan tak anjal, apakah tindakan yang perlu diambil oleh firma untuk meningkatkan jumlah hasilnya?
B. Isi Tempat Kosong
3 Keluk penawaran bagi sesuatu barangan yang bersifat anjal mempunyai bentuk yang .
4 Apabila kerajaan mengenakan cukai tak langsung ke atas barangan yang mempunyai permintaan tak anjal, beban cukai yang ditanggung oleh adalah lebih besar daripada pengeluar.
C. Padankan Faktor Penentu Keanjalan dengan Darjah Keanjalan
Seret situasi atau ciri faktor ke tempat yang betul. Jika menggunakan telefon, tekan pilihan jawapan dahulu, kemudian tekan kotak padanan. Jika menggunakan papan kekunci, tekan Tab ke pilihan jawapan dan tekan Enter untuk memilihnya, kemudian Tab ke kotak padanan dan tekan Enter untuk meletakkannya.
