1. Learn
  2. Quick Notes
  3. List
  4. Keanjalan Harga
Back

Keanjalan Harga

2.2 Keanjalan Harga - Ekonomi Tingkatan 4
EKONOMI • Tingkatan 4 • Bab 2: Pasaran

2.2 Keanjalan Harga

Topik ini membincangkan keanjalan harga permintaan (\(E_d\)) dan keanjalan harga penawaran (\(E_s\)). Murid akan mempelajari cara mengukur darjah tindak balas kuantiti diminta atau ditawarkan akibat perubahan harga sesuatu barang, mengira pekali keanjalan, membezakan ciri anjal dan tak anjal, mengenal pasti faktor-faktor penentu, serta memahami kepentingannya terhadap penetapan harga firma serta dasar percukaian dan subsidi oleh pihak kerajaan.

Objektif Pembelajaran

  • Mendefinisikan keanjalan harga permintaan (\(E_d\)) dan keanjalan harga penawaran (\(E_s\)).
  • Mengira pekali keanjalan harga permintaan dan penawaran menggunakan rumus serta mentafsir nilai pekali tersebut.
  • Membezakan antara permintaan anjal dan tidak anjal, serta penawaran anjal dan tidak anjal berdasarkan nilai pekali, peratusan perubahan, dan bentuk keluk.
  • Mengenal pasti dan menjelaskan faktor-faktor penentu keanjalan harga permintaan dan penawaran.
  • Menjelaskan hubungan antara keanjalan harga permintaan dengan perubahan jumlah hasil bagi firma.
  • Menganalisis kepentingan konsep keanjalan harga kepada firma dalam menentukan strategi harga dan kepada kerajaan dalam polisi percukaian serta pemberian subsidi.

Perbandingan Permintaan Anjal vs Permintaan Tak Anjal dan Kesan Strategi Harga Firma

Lihat perbezaan kecuraman keluk, nilai pekali, peratusan perubahan, dan strategi mengubah harga untuk memaksimumkan hasil.

Perbandingan keanjalan harga permintaan anjal dan tak anjal pada perubahan harga yang sama Dua graf bersebelahan yang menggunakan skala harga dan skala kuantiti yang sama. Graf kiri menunjukkan barang yang permintaannya anjal: apabila harga turun daripada RM20 kepada RM16, iaitu penurunan 20 peratus, kuantiti diminta meningkat daripada 60 unit kepada 90 unit, iaitu peningkatan 50 peratus, maka pekali keanjalan harga permintaan ialah 2.5 dan keluk permintaannya landai. Graf kanan menunjukkan barang yang permintaannya tak anjal: pada penurunan harga yang sama daripada RM20 kepada RM16 atau 20 peratus, kuantiti diminta hanya meningkat daripada 60 unit kepada 66 unit, iaitu 10 peratus, maka pekali keanjalannya ialah 0.5 dan keluk permintaannya curam. Kecerunan keluk pada graf kanan adalah lima kali lebih curam daripada graf kiri. Dalam kedua-dua graf, titik A ialah gabungan harga asal RM20 dengan kuantiti asal 60 unit dan titik B ialah gabungan harga baharu RM16 dengan kuantiti baharu, dan kedua-dua titik terletak tepat pada keluk permintaan. Permintaan Anjal (Ed > 1) D A B RM20 RM16 60 90 Harga (RM) Kuantiti (unit) %ΔP = −20% • %ΔQ = +50% Ed = 50 ÷ 20 = 2.5 (anjal) Permintaan Tak Anjal (Ed < 1) D A B RM20 RM16 60 66 Harga (RM) Kuantiti (unit) %ΔP = −20% • %ΔQ = +10% Ed = 10 ÷ 20 = 0.5 (tak anjal)

Rajah 1: Pada penurunan harga yang sama (−20%), permintaan anjal memberikan \(\%\Delta Q = +50\%\) (\(E_d = 2.5\)) manakala permintaan tak anjal hanya memberikan \(\%\Delta Q = +10\%\) (\(E_d = 0.5\)). Data panel anjal diambil daripada contoh Rajah 2.22 buku teks; bentuk keluk mengikut Rajah 2.20 dan 2.21.

Jadual 1: Perbandingan Permintaan Anjal dan Tak Anjal
Ciri Anjal (\(E_d > 1\)) Tak Anjal (\(E_d < 1\))
Nilai Pekali Melebihi 1 Kurang daripada 1
Peratus Tindak Balas \(\%\Delta Q > \%\Delta P\) \(\%\Delta P > \%\Delta Q\)
Bentuk Keluk Landai Curam
Contoh Barang Barang mewah Barang keperluan asas
Strategi Menambah Hasil Turunkan harga Naikkan harga

Penerangan Ringkas

Keanjalan Harga Permintaan (\(E_d\))

Keanjalan harga permintaan mengukur peratus perubahan dalam kuantiti diminta kesan daripada peratus perubahan harga barang itu dengan andaian ceteris paribus.

Tindak balas perubahan kuantiti diminta terhadap harga berbeza mengikut jenis barangan. Barang kosmetik yang mempunyai banyak pengganti sangat responsif: penurunan harga yang sedikit menyebabkan kuantiti diminta meningkat dengan lebih banyak. Sebaliknya, barangan yang mempunyai ketaatan pengguna yang tinggi kurang responsif: kenaikan harga hanya mengurangkan sedikit kuantiti diminta.

Konsep ini membantu firma membandingkan tindak balas pelbagai jenis barang terhadap perubahan harga untuk menentukan strategi harga yang sesuai, dan membantu kerajaan membuat keputusan berkaitan dasar subsidi dan cukai.

Rumus Keanjalan Harga Permintaan

\[ E_d = \dfrac{\%\Delta Q}{\%\Delta P} \]

di mana:

\[ \%\Delta Q = \dfrac{Q_1 - Q_0}{Q_0} \times 100 \]

\[ \%\Delta P = \dfrac{P_1 - P_0}{P_0} \times 100 \]

\(Q_0\) = kuantiti asal, \(Q_1\) = kuantiti baharu, \(P_0\) = harga asal, \(P_1\) = harga baharu.

Tanda Negatif dan Tafsiran

Tanda negatif pada pekali \(E_d\) menunjukkan hubungan negatif (songsang) antara harga dengan kuantiti diminta mengikut hukum permintaan. Dalam analisis ekonomi, tanda negatif ini diabaikan dengan mengambil nilai mutlak sahaja.

Jika \(E_d = 0.5\), bermakna apabila harga meningkat 1%, kuantiti diminta akan berkurang sebanyak 0.5%. Jika \(E_d = 2\), apabila harga naik 1%, kuantiti diminta turun 2%.

Contoh Pengiraan Keanjalan Harga Permintaan

Harga beras meningkat daripada RM5.00 kepada RM6.00 dan kuantiti dimintanya turun daripada 20 kg kepada 18 kg.

\[ \%\Delta Q = \dfrac{18 - 20}{20} \times 100 = -10\% \]

\[ \%\Delta P = \dfrac{6 - 5}{5} \times 100 = 20\% \]

\[ E_d = \dfrac{-10\%}{20\%} = -0.5 \]

Tanda negatif diabaikan, maka \(E_d = 0.5\). Oleh sebab \(E_d < 1\), permintaan beras adalah tak anjal, iaitu apabila harga meningkat 20%, kuantiti diminta hanya turun 10%.

Permintaan Anjal (\(E_d > 1\))

Pekali keanjalan melebihi 1. Peratus perubahan kuantiti diminta lebih besar daripada peratus perubahan harga (\(\%\Delta Q > \%\Delta P\)). Pengguna sangat responsif terhadap perubahan harga. Bentuk keluk permintaan adalah landai. Contoh barang: barang mewah seperti rumah mewah dan pakej pelancongan.

Permintaan Tak Anjal (\(E_d < 1\))

Pekali keanjalan kurang daripada 1. Peratus perubahan harga lebih besar daripada peratus perubahan kuantiti diminta (\(\%\Delta P > \%\Delta Q\)). Pengguna kurang responsif terhadap perubahan harga. Bentuk keluk permintaan adalah curam. Contoh barang: barang keperluan asas seperti beras dan garam, serta barang dengan ketaatan pengguna tinggi.

Penentu Keanjalan Harga Permintaan

Tujuh faktor utama menentukan darjah keanjalan harga permintaan:

1
Jenis Barangan
Barang mewah adalah anjal kerana harga naik sedikit menyebabkan kuantiti diminta jatuh banyak. Barang keperluan asas adalah tak anjal kerana pengguna tetap membeli walau harga naik.
2
Faktor Jangka Masa
Jangka masa pendek adalah tak anjal kerana sukar mencari barang pengganti serta-merta. Jangka masa panjang adalah anjal kerana pengguna sempat mencari barang pengganti.
3
Bilangan Barang Pengganti
Banyak pengganti seperti minuman berperisa menjadikan permintaan anjal. Sedikit atau tiada pengganti menjadikan permintaan tak anjal.
4
Nisbah Perbelanjaan dengan Pendapatan
Semakin besar bahagian pendapatan dibelanjakan seperti telefon pintar, semakin anjal permintaannya. Bahagian pendapatan yang kecil seperti makanan dan garam adalah tak anjal.
5
Bilangan Kegunaan
Banyak kegunaan seperti tepung gandum menjadikan permintaan anjal. Kegunaan terhad seperti tepung atta untuk capati sahaja menjadikan permintaan tak anjal.
6
Ketagihan
Tahap ketagihan tinggi seperti rokok dan kopi menjadikan permintaan tak anjal.
7
Ketahanan Barang
Barang tahan lama seperti perabot dan barang elektrik adalah anjal kerana boleh dibeli banyak bila harga jatuh dan boleh disimpan lama. Barang tidak tahan lama seperti susu segar adalah tak anjal.

Perhubungan antara Keanjalan Harga Permintaan dengan Jumlah Hasil

Jumlah hasil (\(TR\)) ialah pendapatan yang diterima oleh pengeluar daripada perbelanjaan pengguna.

\[ \text{Jumlah Hasil} = \text{Kuantiti} \times \text{Harga} \]

Bagi barang permintaan anjal (\(E_d > 1\)), penurunan harga menyebabkan jumlah hasil meningkat kerana \(\% \Delta Q\) meningkat lebih besar daripada \(\% \Delta P\) penurunan harga. Kenaikan harga pula menyebabkan jumlah hasil menurun.

Bagi barang permintaan tak anjal (\(E_d < 1\)), kenaikan harga menyebabkan jumlah hasil meningkat kerana \(\% \Delta P\) kenaikan harga lebih besar daripada \(\% \Delta Q\) penurunan kuantiti. Penurunan harga pula menyebabkan jumlah hasil menurun.

Keanjalan Harga Penawaran (\(E_s\))

Keanjalan harga penawaran mengukur peratus perubahan dalam kuantiti ditawarkan kesan daripada peratus perubahan harga barang itu dengan andaian ceteris paribus.

Barang perkilangan sangat responsif terhadap perubahan harga kerana mudah ditambah pengeluaran. Barang pertanian kurang responsif terhadap perubahan harga kerana sukar ditambah dalam jangka pendek.

\[ E_s = \dfrac{\%\Delta Q}{\%\Delta P} \]

di mana:

\[ \%\Delta Q = \dfrac{Q_1 - Q_0}{Q_0} \times 100 \]

\[ \%\Delta P = \dfrac{P_1 - P_0}{P_0} \times 100 \]

Tanda Positif dan Tafsiran

Tanda positif pada pekali \(E_s\) menunjukkan hubungan positif (searah) antara harga dengan kuantiti ditawarkan mengikut hukum penawaran.

Jika \(E_s = 5\), bermakna kenaikan harga 1% membawa kepada peningkatan kuantiti ditawarkan sebanyak 5%.

Contoh Pengiraan Keanjalan Harga Penawaran

Harga kasut meningkat daripada RM50 kepada RM52 dan kuantiti ditawarkan meningkat daripada 150 pasang kepada 180 pasang.

\[ \%\Delta Q = \dfrac{180 - 150}{150} \times 100 = 20\% \]

\[ \%\Delta P = \dfrac{52 - 50}{50} \times 100 = 4\% \]

\[ E_s = \dfrac{20\%}{4\%} = 5 \]

Oleh sebab \(E_s > 1\), penawaran kasut adalah anjal, iaitu apabila harga meningkat 4%, kuantiti ditawarkan meningkat 20%.

Penawaran Anjal (\(E_s > 1\))

Pekali keanjalan melebihi 1. Peratus perubahan kuantiti ditawarkan lebih besar daripada peratus perubahan harga (\(\%\Delta Q > \%\Delta P\)). Kuantiti ditawarkan sangat responsif terhadap perubahan harga. Keluk penawaran berbentuk landai. Contoh barang: barang-barang perkilangan seperti kereta, pakaian dan alat elektrik.

Penawaran Tak Anjal (\(E_s < 1\))

Pekali keanjalan kurang daripada 1. Peratus perubahan harga lebih besar daripada peratus perubahan kuantiti ditawarkan (\(\%\Delta P > \%\Delta Q\)). Kuantiti ditawarkan kurang responsif terhadap perubahan harga. Keluk penawaran berbentuk curam. Contoh barang: barang pertanian seperti kopi, koko dan getah.

Penentu Keanjalan Harga Penawaran

Enam faktor utama menentukan darjah keanjalan harga penawaran:

1
Tambahan Kos
Tambahan kos sangat besar menjadikan penawaran tak anjal. Tambahan kos sedikit sahaja menjadikan penawaran anjal.
2
Corak Penggunaan Faktor Pengeluaran
Faktor sukar diperoleh atau khusus menjadikan penawaran tak anjal. Faktor mudah diperoleh dan ditambah menjadikan penawaran anjal.
3
Faktor Masa
Jangka pendek menjadikan penawaran tak anjal kerana penambahan pengeluaran terhad. Jangka panjang menjadikan penawaran anjal kerana semua faktor pengeluaran boleh diubah dengan mudah.
4
Bilangan Firma dalam Pasaran
Bilangan firma banyak menjadikan penawaran anjal. Bilangan firma sedikit menjadikan penawaran tak anjal.
5
Mobiliti Faktor Pengeluaran
Boleh dipindahkan dengan mudah dari satu tempat ke tempat lain atau dari satu keluaran ke keluaran lain menjadikan penawaran anjal. Mobiliti rendah menjadikan penawaran tak anjal.
6
Ketersediaan Stok atau Inventori
Stok banyak seperti bahan mentah, barang separuh siap dan barang siap menjadikan penawaran anjal kerana firma boleh bertindak pantas. Stok kurang menjadikan penawaran tak anjal.

Kepentingan Keanjalan Harga

Kepada Firma: Menentukan strategi harga untuk memaksimumkan jumlah hasil. Barang permintaan anjal: turunkan harga untuk meningkatkan jumlah hasil. Barang permintaan tak anjal: naikkan harga untuk meningkatkan jumlah hasil.

Kepada Kerajaan (Percukaian dan Subsidi):

Pengenaan cukai tak langsung mengalihkan keluk penawaran ke kiri (\(S_0S_0\) ke \(S_1S_1\)). Jika permintaan anjal, beban cukai pengeluar lebih besar daripada beban cukai pembeli. Jika permintaan tak anjal, beban cukai pembeli lebih besar daripada beban cukai pengeluar.

Pemberian subsidi mengalihkan keluk penawaran ke kanan (\(S_0S_0\) ke \(S_1S_1\)). Jika permintaan anjal, subsidi yang dinikmati pengeluar lebih besar daripada subsidi dinikmati pembeli. Jika permintaan tak anjal, subsidi yang dinikmati pembeli lebih besar daripada subsidi dinikmati pengeluar.

Cuba Jawab Dulu

Baca soalan, jawab dalam hati, kemudian tekan "Semak Jawapan".

1

Mengapakah tanda negatif pada pekali keanjalan harga permintaan diabaikan dalam analisis ekonomi?

Jawapan: Kerana tanda negatif tersebut hanya menunjukkan wujudnya hubungan songsang (negatif) antara harga dengan kuantiti diminta selaras dengan hukum permintaan, maka nilai mutlak digunakan untuk mentafsir darjah keanjalan.
2

Jika harga sejenis barang meningkat sebanyak 10% dan menyebabkan kuantiti ditawarkan bertambah sebanyak 25%, berapakah nilai keanjalan harga penawaran dan apakah jenis keanjalannya?

Jawapan: Nilai \(E_s = \dfrac{25\%}{10\%} = 2.5\). Jenis keanjalannya ialah penawaran anjal kerana pekali melebihi 1 (\(E_s > 1\)).
3

Bagaimanakah pengeluar barang yang mempunyai permintaan tak anjal dapat meningkatkan jumlah hasilnya?

Jawapan: Pengeluar perlu menaikkan harga barang tersebut kerana peratus penurunan kuantiti diminta adalah lebih kecil daripada peratus kenaikan harga, menyebabkan jumlah hasil bersih meningkat.

Kesalahan Biasa

  • ! Menganggap tanda negatif pada keanjalan harga permintaan (\(E_d\)) sebagai nilai matematik negatif yang lebih kecil daripada sifar, bukannya mengambil nilai mutlak.
  • ! Terbalik mengenal pasti bentuk keluk: menganggap keluk curam sebagai anjal dan keluk landai sebagai tak anjal. Sepatutnya keluk landai = anjal, keluk curam = tak anjal.
  • ! Salah menggunakan strategi harga untuk memaksimumkan hasil: menyangka menaikkan harga sentiasa meningkatkan hasil jualan, tanpa menyedari bagi barang anjal, kenaikan harga sebenarnya menurunkan jumlah hasil.
  • ! Mengelirukan rumus keanjalan dengan meletakkan perubahan harga di bahagian pengangka dan kuantiti di penyebut. Rumus yang betul ialah peratus perubahan kuantiti dibahagi dengan peratus perubahan harga.

Salah Faham Konsep

Salah Faham

Menurunkan harga barangan sentiasa membawa kepada peningkatan keuntungan dan hasil perniagaan.

Fakta Betul

Menurunkan harga hanya meningkatkan jumlah hasil jika permintaan barang tersebut bersifat anjal. Jika barang tersebut mempunyai permintaan tak anjal, tindakan menurunkan harga akan menyebabkan jumlah hasil menurun. Jumlah hasil juga berbeza daripada untung, kerana jumlah hasil belum mengambil kira kos pengeluaran yang terlibat.

Salah Faham

Nilai pekali keanjalan harga penawaran yang bernilai positif bermaksud ia lebih menguntungkan berbanding permintaan yang bernilai negatif.

Fakta Betul

Tanda positif pada penawaran hanya mencerminkan hubungan positif antara harga dan kuantiti ditawarkan (hukum penawaran), tiada kaitan langsung dengan tahap keuntungan.

Salah Faham

Subsidi kerajaan sentiasa dinikmati sepenuhnya oleh pengguna atau pembeli.

Fakta Betul

Bahagian subsidi yang dinikmati pembeli dan pengeluar bergantung kepada darjah keanjalan; jika permintaan tak anjal pembeli menikmati lebih banyak, tetapi jika permintaan anjal, pengeluar menikmati bahagian subsidi yang lebih besar.

Ringkasan

  • Keanjalan Harga Permintaan (\(E_d\)) mengukur peratus perubahan kuantiti diminta akibat peratus perubahan harga barang itu sendiri. Tanda negatif diabaikan (nilai mutlak diambil).
  • Keanjalan Harga Penawaran (\(E_s\)) mengukur peratus perubahan kuantiti ditawarkan akibat peratus perubahan harga barang itu sendiri. Nilainya bertanda positif.
  • Anjal (\(E > 1\)): \(\% \Delta Q > \% \Delta P\), keluk berbentuk landai, contoh: barang mewah atau perkilangan.
  • Tak Anjal (\(E < 1\)): \(\% \Delta P > \% \Delta Q\), keluk berbentuk curam, contoh: barang keperluan atau pertanian.
  • Hubungan \(E_d\) dengan Jumlah Hasil (\(TR = P \times Q\)): Permintaan anjal: turunkan harga → hasil meningkat. Permintaan tak anjal: naikkan harga → hasil meningkat.
  • Kesan Cukai dan Subsidi: Permintaan anjal: pengeluar menanggung beban cukai lebih besar atau menikmati subsidi lebih besar. Permintaan tak anjal: pembeli menanggung beban cukai lebih besar atau menikmati subsidi lebih besar.

Aktiviti Ringkas

A. Kuiz Objektif

1 Apabila harga sejenis barang meningkat daripada RM2.00 kepada RM2.20, kuantiti diminta telah jatuh daripada 100 unit kepada 80 unit. Apakah jenis keanjalan harga permintaan bagi barang tersebut?

2 Bagi barang yang mempunyai keanjalan harga permintaan tak anjal, apakah tindakan yang perlu diambil oleh firma untuk meningkatkan jumlah hasilnya?

B. Isi Tempat Kosong

3 Keluk penawaran bagi sesuatu barangan yang bersifat anjal mempunyai bentuk yang .

4 Apabila kerajaan mengenakan cukai tak langsung ke atas barangan yang mempunyai permintaan tak anjal, beban cukai yang ditanggung oleh adalah lebih besar daripada pengeluar.

C. Padankan Faktor Penentu Keanjalan dengan Darjah Keanjalan

Seret situasi atau ciri faktor ke tempat yang betul. Jika menggunakan telefon, tekan pilihan jawapan dahulu, kemudian tekan kotak padanan. Jika menggunakan papan kekunci, tekan Tab ke pilihan jawapan dan tekan Enter untuk memilihnya, kemudian Tab ke kotak padanan dan tekan Enter untuk meletakkannya.

Situasi / Ciri Faktor
Barang keperluan asas dengan tahap ketagihan yang tinggi
Penawaran hasil pertanian dalam jangka masa pendek
Barang mempunyai bilangan barang pengganti yang banyak
Penawaran barang perkilangan dalam jangka masa panjang
Darjah Keanjalan
1 Ciri yang menyebabkan permintaan barang bersifat anjal (\(E_d > 1\))
2 Ciri yang menyebabkan permintaan barang bersifat tak anjal (\(E_d < 1\))
3 Keadaan di mana penawaran adalah anjal (\(E_s > 1\)) kerana faktor pengeluaran mudah diubah
4 Keadaan di mana penawaran adalah tak anjal (\(E_s < 1\)) kerana pengeluaran sukar ditambah serta-merta
 

Kata Kunci

Keanjalan Harga Permintaan (\(E_d\)) Keanjalan Harga Penawaran (\(E_s\)) Anjal (\(E > 1\)) Tak Anjal (\(E < 1\)) Nilai Mutlak Jumlah Hasil (\(TR\)) Beban Cukai Subsidi
The views expressed in the notes here are those of the contributor and don’t necessarily represent the views of Pandai.

Keanjalan Harga

2.2 Keanjalan Harga - Ekonomi Tingkatan 4
EKONOMI • Tingkatan 4 • Bab 2: Pasaran

2.2 Keanjalan Harga

Topik ini membincangkan keanjalan harga permintaan (\(E_d\)) dan keanjalan harga penawaran (\(E_s\)). Murid akan mempelajari cara mengukur darjah tindak balas kuantiti diminta atau ditawarkan akibat perubahan harga sesuatu barang, mengira pekali keanjalan, membezakan ciri anjal dan tak anjal, mengenal pasti faktor-faktor penentu, serta memahami kepentingannya terhadap penetapan harga firma serta dasar percukaian dan subsidi oleh pihak kerajaan.

Objektif Pembelajaran

  • Mendefinisikan keanjalan harga permintaan (\(E_d\)) dan keanjalan harga penawaran (\(E_s\)).
  • Mengira pekali keanjalan harga permintaan dan penawaran menggunakan rumus serta mentafsir nilai pekali tersebut.
  • Membezakan antara permintaan anjal dan tidak anjal, serta penawaran anjal dan tidak anjal berdasarkan nilai pekali, peratusan perubahan, dan bentuk keluk.
  • Mengenal pasti dan menjelaskan faktor-faktor penentu keanjalan harga permintaan dan penawaran.
  • Menjelaskan hubungan antara keanjalan harga permintaan dengan perubahan jumlah hasil bagi firma.
  • Menganalisis kepentingan konsep keanjalan harga kepada firma dalam menentukan strategi harga dan kepada kerajaan dalam polisi percukaian serta pemberian subsidi.

Perbandingan Permintaan Anjal vs Permintaan Tak Anjal dan Kesan Strategi Harga Firma

Lihat perbezaan kecuraman keluk, nilai pekali, peratusan perubahan, dan strategi mengubah harga untuk memaksimumkan hasil.

Perbandingan keanjalan harga permintaan anjal dan tak anjal pada perubahan harga yang sama Dua graf bersebelahan yang menggunakan skala harga dan skala kuantiti yang sama. Graf kiri menunjukkan barang yang permintaannya anjal: apabila harga turun daripada RM20 kepada RM16, iaitu penurunan 20 peratus, kuantiti diminta meningkat daripada 60 unit kepada 90 unit, iaitu peningkatan 50 peratus, maka pekali keanjalan harga permintaan ialah 2.5 dan keluk permintaannya landai. Graf kanan menunjukkan barang yang permintaannya tak anjal: pada penurunan harga yang sama daripada RM20 kepada RM16 atau 20 peratus, kuantiti diminta hanya meningkat daripada 60 unit kepada 66 unit, iaitu 10 peratus, maka pekali keanjalannya ialah 0.5 dan keluk permintaannya curam. Kecerunan keluk pada graf kanan adalah lima kali lebih curam daripada graf kiri. Dalam kedua-dua graf, titik A ialah gabungan harga asal RM20 dengan kuantiti asal 60 unit dan titik B ialah gabungan harga baharu RM16 dengan kuantiti baharu, dan kedua-dua titik terletak tepat pada keluk permintaan. Permintaan Anjal (Ed > 1) D A B RM20 RM16 60 90 Harga (RM) Kuantiti (unit) %ΔP = −20% • %ΔQ = +50% Ed = 50 ÷ 20 = 2.5 (anjal) Permintaan Tak Anjal (Ed < 1) D A B RM20 RM16 60 66 Harga (RM) Kuantiti (unit) %ΔP = −20% • %ΔQ = +10% Ed = 10 ÷ 20 = 0.5 (tak anjal)

Rajah 1: Pada penurunan harga yang sama (−20%), permintaan anjal memberikan \(\%\Delta Q = +50\%\) (\(E_d = 2.5\)) manakala permintaan tak anjal hanya memberikan \(\%\Delta Q = +10\%\) (\(E_d = 0.5\)). Data panel anjal diambil daripada contoh Rajah 2.22 buku teks; bentuk keluk mengikut Rajah 2.20 dan 2.21.

Jadual 1: Perbandingan Permintaan Anjal dan Tak Anjal
Ciri Anjal (\(E_d > 1\)) Tak Anjal (\(E_d < 1\))
Nilai Pekali Melebihi 1 Kurang daripada 1
Peratus Tindak Balas \(\%\Delta Q > \%\Delta P\) \(\%\Delta P > \%\Delta Q\)
Bentuk Keluk Landai Curam
Contoh Barang Barang mewah Barang keperluan asas
Strategi Menambah Hasil Turunkan harga Naikkan harga

Penerangan Ringkas

Keanjalan Harga Permintaan (\(E_d\))

Keanjalan harga permintaan mengukur peratus perubahan dalam kuantiti diminta kesan daripada peratus perubahan harga barang itu dengan andaian ceteris paribus.

Tindak balas perubahan kuantiti diminta terhadap harga berbeza mengikut jenis barangan. Barang kosmetik yang mempunyai banyak pengganti sangat responsif: penurunan harga yang sedikit menyebabkan kuantiti diminta meningkat dengan lebih banyak. Sebaliknya, barangan yang mempunyai ketaatan pengguna yang tinggi kurang responsif: kenaikan harga hanya mengurangkan sedikit kuantiti diminta.

Konsep ini membantu firma membandingkan tindak balas pelbagai jenis barang terhadap perubahan harga untuk menentukan strategi harga yang sesuai, dan membantu kerajaan membuat keputusan berkaitan dasar subsidi dan cukai.

Rumus Keanjalan Harga Permintaan

\[ E_d = \dfrac{\%\Delta Q}{\%\Delta P} \]

di mana:

\[ \%\Delta Q = \dfrac{Q_1 - Q_0}{Q_0} \times 100 \]

\[ \%\Delta P = \dfrac{P_1 - P_0}{P_0} \times 100 \]

\(Q_0\) = kuantiti asal, \(Q_1\) = kuantiti baharu, \(P_0\) = harga asal, \(P_1\) = harga baharu.

Tanda Negatif dan Tafsiran

Tanda negatif pada pekali \(E_d\) menunjukkan hubungan negatif (songsang) antara harga dengan kuantiti diminta mengikut hukum permintaan. Dalam analisis ekonomi, tanda negatif ini diabaikan dengan mengambil nilai mutlak sahaja.

Jika \(E_d = 0.5\), bermakna apabila harga meningkat 1%, kuantiti diminta akan berkurang sebanyak 0.5%. Jika \(E_d = 2\), apabila harga naik 1%, kuantiti diminta turun 2%.

Contoh Pengiraan Keanjalan Harga Permintaan

Harga beras meningkat daripada RM5.00 kepada RM6.00 dan kuantiti dimintanya turun daripada 20 kg kepada 18 kg.

\[ \%\Delta Q = \dfrac{18 - 20}{20} \times 100 = -10\% \]

\[ \%\Delta P = \dfrac{6 - 5}{5} \times 100 = 20\% \]

\[ E_d = \dfrac{-10\%}{20\%} = -0.5 \]

Tanda negatif diabaikan, maka \(E_d = 0.5\). Oleh sebab \(E_d < 1\), permintaan beras adalah tak anjal, iaitu apabila harga meningkat 20%, kuantiti diminta hanya turun 10%.

Permintaan Anjal (\(E_d > 1\))

Pekali keanjalan melebihi 1. Peratus perubahan kuantiti diminta lebih besar daripada peratus perubahan harga (\(\%\Delta Q > \%\Delta P\)). Pengguna sangat responsif terhadap perubahan harga. Bentuk keluk permintaan adalah landai. Contoh barang: barang mewah seperti rumah mewah dan pakej pelancongan.

Permintaan Tak Anjal (\(E_d < 1\))

Pekali keanjalan kurang daripada 1. Peratus perubahan harga lebih besar daripada peratus perubahan kuantiti diminta (\(\%\Delta P > \%\Delta Q\)). Pengguna kurang responsif terhadap perubahan harga. Bentuk keluk permintaan adalah curam. Contoh barang: barang keperluan asas seperti beras dan garam, serta barang dengan ketaatan pengguna tinggi.

Penentu Keanjalan Harga Permintaan

Tujuh faktor utama menentukan darjah keanjalan harga permintaan:

1
Jenis Barangan
Barang mewah adalah anjal kerana harga naik sedikit menyebabkan kuantiti diminta jatuh banyak. Barang keperluan asas adalah tak anjal kerana pengguna tetap membeli walau harga naik.
2
Faktor Jangka Masa
Jangka masa pendek adalah tak anjal kerana sukar mencari barang pengganti serta-merta. Jangka masa panjang adalah anjal kerana pengguna sempat mencari barang pengganti.
3
Bilangan Barang Pengganti
Banyak pengganti seperti minuman berperisa menjadikan permintaan anjal. Sedikit atau tiada pengganti menjadikan permintaan tak anjal.
4
Nisbah Perbelanjaan dengan Pendapatan
Semakin besar bahagian pendapatan dibelanjakan seperti telefon pintar, semakin anjal permintaannya. Bahagian pendapatan yang kecil seperti makanan dan garam adalah tak anjal.
5
Bilangan Kegunaan
Banyak kegunaan seperti tepung gandum menjadikan permintaan anjal. Kegunaan terhad seperti tepung atta untuk capati sahaja menjadikan permintaan tak anjal.
6
Ketagihan
Tahap ketagihan tinggi seperti rokok dan kopi menjadikan permintaan tak anjal.
7
Ketahanan Barang
Barang tahan lama seperti perabot dan barang elektrik adalah anjal kerana boleh dibeli banyak bila harga jatuh dan boleh disimpan lama. Barang tidak tahan lama seperti susu segar adalah tak anjal.

Perhubungan antara Keanjalan Harga Permintaan dengan Jumlah Hasil

Jumlah hasil (\(TR\)) ialah pendapatan yang diterima oleh pengeluar daripada perbelanjaan pengguna.

\[ \text{Jumlah Hasil} = \text{Kuantiti} \times \text{Harga} \]

Bagi barang permintaan anjal (\(E_d > 1\)), penurunan harga menyebabkan jumlah hasil meningkat kerana \(\% \Delta Q\) meningkat lebih besar daripada \(\% \Delta P\) penurunan harga. Kenaikan harga pula menyebabkan jumlah hasil menurun.

Bagi barang permintaan tak anjal (\(E_d < 1\)), kenaikan harga menyebabkan jumlah hasil meningkat kerana \(\% \Delta P\) kenaikan harga lebih besar daripada \(\% \Delta Q\) penurunan kuantiti. Penurunan harga pula menyebabkan jumlah hasil menurun.

Keanjalan Harga Penawaran (\(E_s\))

Keanjalan harga penawaran mengukur peratus perubahan dalam kuantiti ditawarkan kesan daripada peratus perubahan harga barang itu dengan andaian ceteris paribus.

Barang perkilangan sangat responsif terhadap perubahan harga kerana mudah ditambah pengeluaran. Barang pertanian kurang responsif terhadap perubahan harga kerana sukar ditambah dalam jangka pendek.

\[ E_s = \dfrac{\%\Delta Q}{\%\Delta P} \]

di mana:

\[ \%\Delta Q = \dfrac{Q_1 - Q_0}{Q_0} \times 100 \]

\[ \%\Delta P = \dfrac{P_1 - P_0}{P_0} \times 100 \]

Tanda Positif dan Tafsiran

Tanda positif pada pekali \(E_s\) menunjukkan hubungan positif (searah) antara harga dengan kuantiti ditawarkan mengikut hukum penawaran.

Jika \(E_s = 5\), bermakna kenaikan harga 1% membawa kepada peningkatan kuantiti ditawarkan sebanyak 5%.

Contoh Pengiraan Keanjalan Harga Penawaran

Harga kasut meningkat daripada RM50 kepada RM52 dan kuantiti ditawarkan meningkat daripada 150 pasang kepada 180 pasang.

\[ \%\Delta Q = \dfrac{180 - 150}{150} \times 100 = 20\% \]

\[ \%\Delta P = \dfrac{52 - 50}{50} \times 100 = 4\% \]

\[ E_s = \dfrac{20\%}{4\%} = 5 \]

Oleh sebab \(E_s > 1\), penawaran kasut adalah anjal, iaitu apabila harga meningkat 4%, kuantiti ditawarkan meningkat 20%.

Penawaran Anjal (\(E_s > 1\))

Pekali keanjalan melebihi 1. Peratus perubahan kuantiti ditawarkan lebih besar daripada peratus perubahan harga (\(\%\Delta Q > \%\Delta P\)). Kuantiti ditawarkan sangat responsif terhadap perubahan harga. Keluk penawaran berbentuk landai. Contoh barang: barang-barang perkilangan seperti kereta, pakaian dan alat elektrik.

Penawaran Tak Anjal (\(E_s < 1\))

Pekali keanjalan kurang daripada 1. Peratus perubahan harga lebih besar daripada peratus perubahan kuantiti ditawarkan (\(\%\Delta P > \%\Delta Q\)). Kuantiti ditawarkan kurang responsif terhadap perubahan harga. Keluk penawaran berbentuk curam. Contoh barang: barang pertanian seperti kopi, koko dan getah.

Penentu Keanjalan Harga Penawaran

Enam faktor utama menentukan darjah keanjalan harga penawaran:

1
Tambahan Kos
Tambahan kos sangat besar menjadikan penawaran tak anjal. Tambahan kos sedikit sahaja menjadikan penawaran anjal.
2
Corak Penggunaan Faktor Pengeluaran
Faktor sukar diperoleh atau khusus menjadikan penawaran tak anjal. Faktor mudah diperoleh dan ditambah menjadikan penawaran anjal.
3
Faktor Masa
Jangka pendek menjadikan penawaran tak anjal kerana penambahan pengeluaran terhad. Jangka panjang menjadikan penawaran anjal kerana semua faktor pengeluaran boleh diubah dengan mudah.
4
Bilangan Firma dalam Pasaran
Bilangan firma banyak menjadikan penawaran anjal. Bilangan firma sedikit menjadikan penawaran tak anjal.
5
Mobiliti Faktor Pengeluaran
Boleh dipindahkan dengan mudah dari satu tempat ke tempat lain atau dari satu keluaran ke keluaran lain menjadikan penawaran anjal. Mobiliti rendah menjadikan penawaran tak anjal.
6
Ketersediaan Stok atau Inventori
Stok banyak seperti bahan mentah, barang separuh siap dan barang siap menjadikan penawaran anjal kerana firma boleh bertindak pantas. Stok kurang menjadikan penawaran tak anjal.

Kepentingan Keanjalan Harga

Kepada Firma: Menentukan strategi harga untuk memaksimumkan jumlah hasil. Barang permintaan anjal: turunkan harga untuk meningkatkan jumlah hasil. Barang permintaan tak anjal: naikkan harga untuk meningkatkan jumlah hasil.

Kepada Kerajaan (Percukaian dan Subsidi):

Pengenaan cukai tak langsung mengalihkan keluk penawaran ke kiri (\(S_0S_0\) ke \(S_1S_1\)). Jika permintaan anjal, beban cukai pengeluar lebih besar daripada beban cukai pembeli. Jika permintaan tak anjal, beban cukai pembeli lebih besar daripada beban cukai pengeluar.

Pemberian subsidi mengalihkan keluk penawaran ke kanan (\(S_0S_0\) ke \(S_1S_1\)). Jika permintaan anjal, subsidi yang dinikmati pengeluar lebih besar daripada subsidi dinikmati pembeli. Jika permintaan tak anjal, subsidi yang dinikmati pembeli lebih besar daripada subsidi dinikmati pengeluar.

Cuba Jawab Dulu

Baca soalan, jawab dalam hati, kemudian tekan "Semak Jawapan".

1

Mengapakah tanda negatif pada pekali keanjalan harga permintaan diabaikan dalam analisis ekonomi?

Jawapan: Kerana tanda negatif tersebut hanya menunjukkan wujudnya hubungan songsang (negatif) antara harga dengan kuantiti diminta selaras dengan hukum permintaan, maka nilai mutlak digunakan untuk mentafsir darjah keanjalan.
2

Jika harga sejenis barang meningkat sebanyak 10% dan menyebabkan kuantiti ditawarkan bertambah sebanyak 25%, berapakah nilai keanjalan harga penawaran dan apakah jenis keanjalannya?

Jawapan: Nilai \(E_s = \dfrac{25\%}{10\%} = 2.5\). Jenis keanjalannya ialah penawaran anjal kerana pekali melebihi 1 (\(E_s > 1\)).
3

Bagaimanakah pengeluar barang yang mempunyai permintaan tak anjal dapat meningkatkan jumlah hasilnya?

Jawapan: Pengeluar perlu menaikkan harga barang tersebut kerana peratus penurunan kuantiti diminta adalah lebih kecil daripada peratus kenaikan harga, menyebabkan jumlah hasil bersih meningkat.

Kesalahan Biasa

  • ! Menganggap tanda negatif pada keanjalan harga permintaan (\(E_d\)) sebagai nilai matematik negatif yang lebih kecil daripada sifar, bukannya mengambil nilai mutlak.
  • ! Terbalik mengenal pasti bentuk keluk: menganggap keluk curam sebagai anjal dan keluk landai sebagai tak anjal. Sepatutnya keluk landai = anjal, keluk curam = tak anjal.
  • ! Salah menggunakan strategi harga untuk memaksimumkan hasil: menyangka menaikkan harga sentiasa meningkatkan hasil jualan, tanpa menyedari bagi barang anjal, kenaikan harga sebenarnya menurunkan jumlah hasil.
  • ! Mengelirukan rumus keanjalan dengan meletakkan perubahan harga di bahagian pengangka dan kuantiti di penyebut. Rumus yang betul ialah peratus perubahan kuantiti dibahagi dengan peratus perubahan harga.

Salah Faham Konsep

Salah Faham

Menurunkan harga barangan sentiasa membawa kepada peningkatan keuntungan dan hasil perniagaan.

Fakta Betul

Menurunkan harga hanya meningkatkan jumlah hasil jika permintaan barang tersebut bersifat anjal. Jika barang tersebut mempunyai permintaan tak anjal, tindakan menurunkan harga akan menyebabkan jumlah hasil menurun. Jumlah hasil juga berbeza daripada untung, kerana jumlah hasil belum mengambil kira kos pengeluaran yang terlibat.

Salah Faham

Nilai pekali keanjalan harga penawaran yang bernilai positif bermaksud ia lebih menguntungkan berbanding permintaan yang bernilai negatif.

Fakta Betul

Tanda positif pada penawaran hanya mencerminkan hubungan positif antara harga dan kuantiti ditawarkan (hukum penawaran), tiada kaitan langsung dengan tahap keuntungan.

Salah Faham

Subsidi kerajaan sentiasa dinikmati sepenuhnya oleh pengguna atau pembeli.

Fakta Betul

Bahagian subsidi yang dinikmati pembeli dan pengeluar bergantung kepada darjah keanjalan; jika permintaan tak anjal pembeli menikmati lebih banyak, tetapi jika permintaan anjal, pengeluar menikmati bahagian subsidi yang lebih besar.

Ringkasan

  • Keanjalan Harga Permintaan (\(E_d\)) mengukur peratus perubahan kuantiti diminta akibat peratus perubahan harga barang itu sendiri. Tanda negatif diabaikan (nilai mutlak diambil).
  • Keanjalan Harga Penawaran (\(E_s\)) mengukur peratus perubahan kuantiti ditawarkan akibat peratus perubahan harga barang itu sendiri. Nilainya bertanda positif.
  • Anjal (\(E > 1\)): \(\% \Delta Q > \% \Delta P\), keluk berbentuk landai, contoh: barang mewah atau perkilangan.
  • Tak Anjal (\(E < 1\)): \(\% \Delta P > \% \Delta Q\), keluk berbentuk curam, contoh: barang keperluan atau pertanian.
  • Hubungan \(E_d\) dengan Jumlah Hasil (\(TR = P \times Q\)): Permintaan anjal: turunkan harga → hasil meningkat. Permintaan tak anjal: naikkan harga → hasil meningkat.
  • Kesan Cukai dan Subsidi: Permintaan anjal: pengeluar menanggung beban cukai lebih besar atau menikmati subsidi lebih besar. Permintaan tak anjal: pembeli menanggung beban cukai lebih besar atau menikmati subsidi lebih besar.

Aktiviti Ringkas

A. Kuiz Objektif

1 Apabila harga sejenis barang meningkat daripada RM2.00 kepada RM2.20, kuantiti diminta telah jatuh daripada 100 unit kepada 80 unit. Apakah jenis keanjalan harga permintaan bagi barang tersebut?

2 Bagi barang yang mempunyai keanjalan harga permintaan tak anjal, apakah tindakan yang perlu diambil oleh firma untuk meningkatkan jumlah hasilnya?

B. Isi Tempat Kosong

3 Keluk penawaran bagi sesuatu barangan yang bersifat anjal mempunyai bentuk yang .

4 Apabila kerajaan mengenakan cukai tak langsung ke atas barangan yang mempunyai permintaan tak anjal, beban cukai yang ditanggung oleh adalah lebih besar daripada pengeluar.

C. Padankan Faktor Penentu Keanjalan dengan Darjah Keanjalan

Seret situasi atau ciri faktor ke tempat yang betul. Jika menggunakan telefon, tekan pilihan jawapan dahulu, kemudian tekan kotak padanan. Jika menggunakan papan kekunci, tekan Tab ke pilihan jawapan dan tekan Enter untuk memilihnya, kemudian Tab ke kotak padanan dan tekan Enter untuk meletakkannya.

Situasi / Ciri Faktor
Barang keperluan asas dengan tahap ketagihan yang tinggi
Penawaran hasil pertanian dalam jangka masa pendek
Barang mempunyai bilangan barang pengganti yang banyak
Penawaran barang perkilangan dalam jangka masa panjang
Darjah Keanjalan
1 Ciri yang menyebabkan permintaan barang bersifat anjal (\(E_d > 1\))
2 Ciri yang menyebabkan permintaan barang bersifat tak anjal (\(E_d < 1\))
3 Keadaan di mana penawaran adalah anjal (\(E_s > 1\)) kerana faktor pengeluaran mudah diubah
4 Keadaan di mana penawaran adalah tak anjal (\(E_s < 1\)) kerana pengeluaran sukar ditambah serta-merta
 

Kata Kunci

Keanjalan Harga Permintaan (\(E_d\)) Keanjalan Harga Penawaran (\(E_s\)) Anjal (\(E > 1\)) Tak Anjal (\(E < 1\)) Nilai Mutlak Jumlah Hasil (\(TR\)) Beban Cukai Subsidi
The views expressed in the notes here are those of the contributor and don’t necessarily represent the views of Pandai.
Chapter : Pasaran
Topic : Keanjalan Harga
Form 4 Ekonomi
Related notes

Report this note
© 2026 Pandai.org All Rights Reserved

Quiz
View video m
Notes
Account